F18 Tanı Kodu: Zihin ve davranış bozuklukları, uçucu çözücü kullanımına bağlı
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Mental and behavioural disorders due to use of volatile solvents
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F18, tiner, yapıştırıcı (bali), çakmak gazı gibi uçucu maddelerin solunmasına bağlı ruhsal ve davranışsal sorunları gösterir.
F18 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F18.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F18.0 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı akut zehirlenmeMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : acute intoxicationTiner, yapıştırıcı (bali), çakmak gazı gibi maddelerin solunmasıyla gelişen sarhoşluk, baş dönmesi, dengesizlik, bulanık konuşma ve halüsinasyonlar. Kalp ritmi bozulabileceği için bilinç kaybında 112 aranmalıdır. |
| F18.1 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı zararlı kullanımMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : harmful useUçucu madde kullanımının bağımlılık olmadan da sinir sistemi, karaciğer, böbrek ya da okul başarısı üzerinde zarar oluşturması. |
| F18.2 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı bağımlılık sendromuMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : dependence syndromeUçucu maddeleri bırakamama, kullanımın gün içine yayılması ve okul, aile ve sağlık üzerindeki zararlara rağmen sürdürme. |
| F18.3 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents withdrawal stateUçucu madde kesilince görülen sinirlilik, uyku bozukluğu, bulantı ve kullanma isteği. |
| F18.4 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı deliryumla birlikte yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents withdrawal state with deliriumUçucu madde yoksunluğu sırasında bilinç bulanıklığı gelişmesi; nadir kullanılan bir koddur. |
| F18.5 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : psychotic disorderUçucu madde kullanımıyla ilişkili olarak ortaya çıkan sanrı ve halüsinasyonlar. |
| F18.6 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı amnezik sendromMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : amnesic syndromeUzun süreli uçucu madde kullanımıyla sinir sisteminde oluşan hasara bağlı belirgin bellek bozukluğu. |
| F18.7 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı rezidüel ve geç başlangıçlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : residual and late-onset psychotic disorderKullanım sona erdikten sonra da süren düşünme, bellek ve kişilik değişiklikleri; uçucu maddeler beyin dokusunda kalıcı iz bırakabilir. |
| F18.8 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı zihin ve davranış bozuklukları, diğerMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : other mental and behavioural disordersUçucu madde kullanımıyla bağlantılı, diğer alt başlıklara uymayan ruhsal sorunlar. |
| F18.9 | Uçucu çözücü kullanımına bağlı zihin ve davranış bozukluğu, tanımlanmamışMental and behavioural disorders due to use of volatile solvents : unspecified mental and behavioural disorderUçucu madde kullanımına bağlı bir sorun olduğu kaydedilmiş, ayrıntısı belirtilmemiş durum. |
F18 ne demek?
Uçucu çözücüler, evde ve iş yerinde kolayca bulunabilen tiner, yapıştırıcı, boya, çakmak gazı ve bazı sprey ürünlerdir. Bu maddelerin buharı solunduğunda kısa süreli bir sarhoşluk hâli oluşur. Kolay erişilebilir ve ucuz oldukları için özellikle çocuk ve ergenlerde kullanım görülebilir. Bu maddelere bağlı sarhoşluk, bağımlılık ve kalıcı hasar tabloları F18 grubunda kodlanır.
Kullanım sırasında baş dönmesi, dengesizlik, bulanık konuşma, gevşeme ya da taşkınlık, bazen de halüsinasyonlar görülür. Kişinin nefesinde ya da giysisinde kimyasal koku, burun ve ağız çevresinde tahriş, açıklanamayan boya lekeleri ailelerin fark edebileceği işaretlerdendir.
Uçucu maddeler pek çok maddeden daha tehlikelidir, çünkü tek bir kullanımda bile kalp ritmini bozarak ani ölüme yol açabilirler. Uzun süreli kullanım beyin, sinirler, karaciğer ve böbreklerde kalıcı hasar bırakabilir; bellek ve öğrenme becerileri belirgin biçimde etkilenebilir. Bilinç kaybı, nefes darlığı ya da nöbet durumunda 112 aranmalıdır.
Tedavi, madde kullanımının yanı sıra çoğu zaman eşlik eden aile, okul ve sosyal sorunları da ele alan bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Ergenlerde çocuk ve ergen psikiyatrisi, yetişkinlerde psikiyatri uzmanı değerlendirmesiyle; psikoterapi, aile görüşmeleri ve eşlik eden ruhsal sorunların tedavisi birlikte planlanır.
Sık görülen belirtiler
- Nefeste ya da giysilerde kimyasal koku
- Burun ve ağız çevresinde tahriş, kızarıklık
- Baş dönmesi, dengesizlik, bulanık konuşma
- Dikkat, bellek ve okul başarısında düşüş
- Ellerde ya da yüzde açıklanamayan boya lekeleri
- Gerçekte olmayan şeyleri görme ya da duyma
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu kodlar çoğunlukla çocukluk ya da ergenlikte başlayan durumları kapsar. 18 yaşından küçükler için çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı, yetişkinler için psikiyatri uzmanı değerlendirme yapar.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
Uçucu madde kullanımı neden bu kadar tehlikeli?
Solunan kimyasallar kalp ritmini aniden bozabilir; bu risk ilk kullanımda da geçerlidir. Uzun süreli kullanım ise beyin, sinir, karaciğer ve böbreklerde kalıcı hasara yol açabilir.
Çocuğumun uçucu madde kullandığından şüpheleniyorum, ne yapmalıyım?
Suçlayıcı olmayan bir dille konuşmak ve kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanından randevu almak ilk adımdır. Bilinç bulanıklığı, nefes darlığı ya da nöbet varsa beklemeden 112 aranmalıdır.