Tükenmişlik Sendromu mu Depresyon mu? Farkları Nelerdir?

Tükenmişlik sendromu, uzun süreli ve yönetilemeyen iş stresine bağlı olarak gelişen tükenme, işe karşı soğuma ve yetersizlik hissidir. Depresyon ise yaşamın tüm alanlarını etkileyen, keyif kaybı ve değersizlik duygularıyla giden bir duygudurum bozukluğudur. Belirtileri benzese de ayrımı önemlidir, çünkü tedavi yaklaşımları ve aciliyetleri farklıdır. İkisi birlikte de görülebilir.

Bu yazıda tükenmişlik ile depresyonun belirtilerdeki farklarını, birbirine nasıl dönüşebildiğini, hangisini yaşadığınızı anlamak için kendinize sorabileceğiniz soruları ve hangi durumda uzmana başvurmanız gerektiğini ele alıyoruz.

Tükenmişlik sendromu nedir?

Dünya Sağlık Örgütü tükenmişlik sendromunu, iş yerindeki kronik stresin başarıyla yönetilememesi sonucu ortaya çıkan bir durum olarak tanımlar. Üç temel boyutu vardır: enerjinin tükenmesi, işe karşı zihinsel mesafe ve olumsuz tutum ile mesleki yetersizlik hissi. Tıbbi bir hastalık olarak değil, iş yaşamıyla ilgili bir olgu olarak sınıflandırılır.

Tükenmişliğin belirtileri, nedenleri ve toparlanma yolları için tükenmişlik sendromu yazımıza, belirtilerinizi gözden geçirmek için tükenmişlik sendromu testine bakabilirsiniz.

Tükenmişlik ile depresyon arasındaki temel fark nedir?

Temel fark belirtilerin yaşamda ne kadar yer kapladığıdır. Tükenmişlik çoğunlukla işle sınırlıdır; kişi iş dışında keyif alabilir ve özsaygısı büyük ölçüde korunur. Depresyonda ise keyif kaybı ve çökkünlük yaşamın tüm alanlarına yayılır, değersizlik, yoğun suçluluk ve umutsuzluk eklenir. Ölüm ya da intihar düşünceleri depresyonu düşündüren önemli bir işarettir.

Tükenmişliğin belirtileri nelerdir?

Tükenmişliğin belirtileri üç grupta toplanır. Birincisi dinlenmekle geçmeyen bedensel ve duygusal yorgunluktur. İkincisi işe, iş arkadaşlarına ya da hizmet verilen kişilere karşı soğuma, alaycılık ve mesafe koymadır. Üçüncüsü ise yapılan işin anlamsız geldiği, verimliliğin düştüğü ve kişinin kendini işinde başarısız ve etkisiz hissettiği yetersizlik duygusudur.

• Pazar akşamları ya da işe gitmeden önce yoğun gerginlik
• İşle ilgili konularda çabuk sinirlenme ve sabırsızlık
• Baş ağrısı, kas gerginliği, uyku sorunları ve sık hastalanma
• İş dışındaki zamanlarda da zihnin işle meşgul olması
• Eskiden kolayca yapılan işlerin artık büyük çaba gerektirmesi

Depresyonu düşündüren işaretler nelerdir?

Belirtiler işten izin alındığında da sürüyorsa, eskiden keyif veren hobiler, aile ve arkadaşlarla geçirilen zaman da anlamını yitirdiyse, kişi kendini genel olarak değersiz ve suçlu hissediyorsa, uyku ve iştah belirgin biçimde değiştiyse ve umutsuzluk ya da ölüm düşünceleri eklendiyse depresyon olasılığı güçlüdür. Bu durumda değerlendirme ertelenmemelidir.

Depresyonun belirtileri, türleri ve tedavisi için depresyon nedir yazımıza bakabilirsiniz. Yıllardır süren daha hafif ama sürekli bir keyifsizlik varsa distimi de akla gelmelidir.

Tükenmişlik depresyona dönüşür mü?

Tükenmişlik ile depresyon arasında güçlü bir ilişki vardır ve uzun süre giderilmeyen tükenmişlik depresyon gelişme riskini artırır. Araştırmalar tükenmişlik belirtileri yüksek olan çalışanlarda sonraki yıllarda depresif belirtilerin daha sık görüldüğünü gösteriyor. Bazı araştırmacılar ağır tükenmişliğin işle ilişkili bir depresyon biçimi olabileceğini de öne sürer. Bu nedenle erken önlem almak önemlidir.

Hangisini yaşadığınızı anlamak için kendinize neler sorabilirsiniz?

Kendinize soracağınız birkaç soru, yaşadığınızın işe mi yoksa yaşamın geneline mi yayıldığını anlamanıza yardımcı olur. Bu sorular tanı koymaz, ancak bir uzmanla görüşürken yaşadıklarınızı daha net anlatmanızı sağlar. Yanıtlarınızın çoğu yaşamın geneline işaret ediyorsa ya da ölüm düşünceleriniz varsa beklemeden profesyonel bir değerlendirme isteyin. Soruları sakin bir anınızda düşünün.

• İzindeyken ya da tatildeyken kendimi toparlayabiliyor muyum?
• İş dışındaki hobilerimden ve sevdiklerimle geçirdiğim zamandan hâlâ keyif alabiliyor muyum?
• Kendimi yalnızca işimde mi, yoksa genel olarak da değersiz hissediyorum?
• Yorgunluğum ve isteksizliğim hafta sonları da sürüyor mu?
• Uyku ve iştahım belirgin biçimde değişti mi?
• Yaşamın anlamsız olduğu ya da ölmek istediğim düşünceleri aklıma geliyor mu?

Tatil ya da iş değişikliği işe yarar mı?

Tükenmişlikte iş yükünü azaltmak, izin kullanmak ya da iş koşullarını değiştirmek çoğu zaman belirtileri belirgin biçimde hafifletir, ancak işe dönüldüğünde koşullar aynıysa tükenmişlik geri gelebilir. Depresyonda ise tatil ya da istifa belirtileri genellikle geçirmez; boş zamanın artması bazen içe kapanmayı ve olumsuz düşünceleri artırabilir. Önemli iş kararlarını ağır bir depresyon döneminde vermemek de yararlıdır.

İş yerinde psikolojik taciz tükenmişliğin önemli nedenlerinden biri olabilir; bu durumda haklarınızı öğrenmek için mobbing yazımıza bakabilirsiniz.

Uzman değerlendirmesinde neler yapılır?

Psikiyatri uzmanı belirtilerin ne zaman başladığını, işle ve iş dışındaki yaşamla ilişkisini, uyku, iştah ve enerji değişikliklerini ve intihar düşüncelerini ayrıntılı olarak sorar. Depresyon ve kaygı için ölçeklerden yararlanılabilir. Tiroid hastalığı, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve uyku apnesi gibi yorgunluk yapan bedensel nedenler için tetkik istenebilir.

Tükenmişlik ve depresyon nasıl tedavi edilir?

Tükenmişlikte öncelik stres kaynağını azaltmaktır: iş yükünü ve çalışma saatlerini düzenlemek, sınır koymak, düzenli uyku ve egzersiz, sosyal destek ve stres yönetimi odaklı terapi yarar sağlar. Depresyonda ise psikoterapi ve gerektiğinde antidepresan ilaçlarla yapılan bir tedavi gerekir. İkisi birlikteyse her iki alan birlikte ele alınır.

Ne zaman beklemeden yardım alınmalı?

Umutsuzluk, ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri, işe hiç gidememe, günlük bakımı yapamama, alkol veya sakinleştiricilerle ayakta kalmaya çalışma ve belirtilerin birkaç haftadır giderek ağırlaşması beklemeden profesyonel destek almayı gerektirir. Acil bir tehlike hissettiğinizde 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Tükenmişlik sendromu bir hastalık mı?

Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği tıbbi bir hastalık değil, iş yaşamıyla ilgili bir olgu olarak sınıflandırır. Ancak yol açtığı yorgunluk ve işlev kaybı gerçektir ve ciddiye alınmalıdır.

Tükenmişlik yalnızca işte mi olur?

Tanım iş yaşamıyla sınırlıdır. Bununla birlikte uzun süre hasta bakımı üstlenen ya da çocuk bakımında zorlanan kişilerde de benzer bir tükenme görülebildiği araştırmalarda anlatılmaktadır.

Antidepresan tükenmişliğe iyi gelir mi?

Tükenmişliğin kendisi için antidepresan kullanılmaz. Değerlendirmede depresyon ya da kaygı bozukluğu saptanırsa ilaç tedavisi gündeme gelebilir.

Tükenmişlikten ne kadar sürede çıkılır?

Süre, tükenmişliğin ağırlığına ve stres kaynağında değişiklik yapılıp yapılamamasına göre haftalardan aylara uzanabilir. Ağır tablolarda toparlanma daha uzun sürer.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.