Hiperaktivitesiz DEHB Nedir? Dikkat Eksikliği Belirtileri

Hiperaktivitesiz DEHB, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun, belirgin hareketlilik ve dürtüsellik olmadan dikkat güçlüğünün ön planda olduğu görünümüdür; tanı sınıflamasında dikkat eksikliği baskın DEHB olarak geçer. Bu kişiler yerinde duramayan değil, dalgın, unutkan ve dağınık görünür. Belirtiler sessiz olduğu için sıklıkla yıllarca fark edilmez.

Halk arasında “hiperaktivitesiz dikkat eksikliği” olarak da anılan bu görünüm, özellikle kız çocuklarında ve yetişkinlerde gözden kaçabilir. Bu yazıda hiperaktivitesiz DEHB'nin belirtilerini, neden geç fark edildiğini, neyle karıştığını, tanı ve tedavi sürecini ele alıyoruz. DEHB'nin genel tablosu için DEHB nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Hiperaktivitesiz DEHB nedir?

Hiperaktivitesiz DEHB, beynin dikkati başlatma, sürdürme ve yönetme işlevlerindeki gelişimsel farklılıktan kaynaklanan bir DEHB görünümüdür. Kişi ilgisini çeken konulara uzun süre odaklanabilirken sıkıcı ya da çaba gerektiren işlerde dikkatini toplamakta zorlanır. Belirtiler 12 yaşından önce başlar, en az iki ortamda görülür ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler.

Eski sınıflamalarda bu tablo hiperaktivitesiz dikkat eksikliği bozukluğu olarak ayrı adlandırılıyordu. Bugün ise DEHB tek bir tanı olarak kabul edilir ve dikkat eksikliği baskın, hiperaktivite-dürtüsellik baskın ve birleşik olmak üzere üç görünümü tanımlanır.

Görünüm yaşla değişebilir; çocuklukta hareketli olan pek çok kişide ergenlik ve yetişkinlikte hareketlilik azalır, dikkat güçlükleri ise sürer.

Hiperaktivitesiz DEHB belirtileri nelerdir?

Hiperaktivitesiz DEHB'nin başlıca belirtileri ayrıntıları gözden kaçırıp dikkatsizce hata yapmak, uzun işlerde dikkati sürdürememek, konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünmek, yönergeleri takip edip işi bitirememek, planlama ve düzen kurmada zorlanmak, zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınmak, eşyaları kaybetmek, kolay dağılmak ve günlük işleri unutmaktır. Bu dokuz belirtiden çocuklarda en az altısı, yetişkinlerde en az beşi aranır.

Belirtileri gözden geçirmek için dikkat dağınıklığı ve hiperaktivite testi bir ön fikir verebilir; test sonucu tanı yerine geçmez.

Hiperaktivitesiz DEHB neden geç fark edilir?

Hiperaktivitesiz DEHB geç fark edilir, çünkü belirtiler sınıfı ya da çevreyi rahatsız etmez: çocuk sessizce hayallere dalar, ödevini unutur ya da işini yavaş yapar. Bu davranışlar çoğu zaman tembellik, isteksizlik ya da “dalgın bir kişilik” olarak yorumlanır. Özellikle kız çocukları ve zekası yüksek çocuklar güçlüklerini uzun süre telafi edebildiği için tanı gecikir.

• Okulda sorun çıkarmadığı için öğretmen tarafından fark edilmemek
• Güçlüklerin ancak ders yükü arttığında, ortaokul, lise ya da üniversitede belirginleşmesi
• Sürekli “daha çok çabalarsan yaparsın” eleştirisiyle özgüvenin zayıflaması
• Kaygı ve çökkünlüğün ön plana çıkması ve asıl sorunun gözden kaçması

Yıllarca fark edilmeden kalan belirtilerin yetişkinlikteki görünümü için yetişkinlerde DEHB yazımıza göz atabilirsiniz.

Hiperaktivitesiz DEHB kız çocuklarında nasıl görülür?

Kız çocuklarında DEHB daha sık dikkat eksikliği baskın görünümle ortaya çıkar ve erkeklere göre daha geç tanı alır. Sessiz dalgınlık, dağınıklık, arkadaşlıklarda zorlanma, duygusal hassasiyet ve düşük özgüven öne çıkabilir. Kızlar güçlüklerini kusursuz görünme çabasıyla gizleyebildiği için yorgunluk, kaygı ve çökkünlük sıklıkla eşlik eder.

Güçlükleri gizlemek için harcanan çaba hakkında maskeleme yazımızı okuyabilirsiniz.

Hiperaktivitesiz DEHB neyle karışır?

Hiperaktivitesiz DEHB en sık kaygı bozukluğu, depresyon, öğrenme güçlükleri, uyku bozuklukları, işitme ve görme sorunları, tiroit hastalıkları ve kısa dalma nöbetleriyle giden absans epilepsi ile karışır. Aşırı ekran kullanımı ve uyku yetersizliği de dikkat sorunlarını artırabilir. Doğru tanı için bu durumların uzman değerlendirmesiyle ayırt edilmesi gerekir.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

DEHB ile kaygının nasıl ayırt edildiğini DEHB ve anksiyete yazımızda ele aldık.

Hiperaktivitesiz DEHB ile bilişsel kopukluk sendromu aynı şey mi?

Hayır, ama birbirine yakındır. Bilişsel kopukluk sendromu, daha önce yavaş bilişsel tempo olarak adlandırılan; aşırı hayal kurma, zihinsel bulanıklık, yavaş hareket etme ve uykulu görünme ile tanımlanan bir belirti kümesidir. Dikkat eksikliği baskın DEHB'si olan bazı kişilerde görülse de ayrı bir yapı olarak araştırılmaktadır ve henüz resmi bir tanı değildir.

Zihinsel bulanıklık hissi kaygı ve depresyonla da ortaya çıkabilir; bu konuda beyin sisi yazımıza bakabilirsiniz.

Hiperaktivitesiz DEHB tanısı nasıl konur?

Hiperaktivitesiz DEHB tanısı çocuklarda çocuk ve ergen psikiyatrisi, yetişkinlerde psikiyatri uzmanının ayrıntılı klinik görüşmesiyle konur. Belirtilerin 12 yaşından önce başladığı, en az altı aydır sürdüğü ve ev, okul ya da iş gibi en az iki ortamda işlevselliği bozduğu gösterilmelidir. Ölçekler, öğretmen ve aile bilgileri ve gerekirse nöropsikolojik testler değerlendirmeyi destekler.

Çocuğunuzda DEHB'den şüpheleniyorsanız atılacak adımlar için çocuğumun DEHB olduğundan şüpheleniyorum yazımız yol gösterebilir.

Hiperaktivitesiz DEHB nasıl tedavi edilir?

Hiperaktivitesiz DEHB'nin tedavisi DEHB'nin diğer görünümleriyle aynı ilkelere dayanır: kişiye ve aileye bilgi verilmesi, planlama ve düzen becerilerinin çalışıldığı davranışsal yaklaşımlar, okulda ya da işte düzenlemeler ve gerektiğinde uzman tarafından planlanan ilaç tedavisi. Yetişkinlerde bilişsel davranışçı terapi erteleme ve zaman yönetimi güçlüklerinde etkilidir.

Hiperaktivitesiz DEHB olan biri günlük hayatta ne yapabilir?

Hiperaktivitesiz DEHB ile günlük yaşamı kolaylaştırmanın yolu, dikkate güvenmek yerine dışarıdan destek sistemleri kurmaktır. Anahtar ve telefon gibi eşyalar için sabit yerler belirlemek, telefonda hatırlatıcılar kullanmak, büyük işleri kısa ve somut adımlara bölmek, dikkat dağıtıcıları kapatmak ve düzenli uyku ile hareket etmek belirgin fark yaratır.

• Bir işe başlamakta zorlanıyorsanız yalnızca beş dakikalık bir süre koyun; başlamak çoğu zaman en zor kısımdır.
• Sıkıcı işleri sevdiğiniz bir müzik ya da küçük bir ödülle eşleştirin.
• Önemli konuşmalarda not alın ya da duyduğunuzu kısaca tekrar edin.
• Kendinizi “dağınık ve sorumsuz” diye suçlamak yerine hangi desteğin işe yaradığını deneyerek bulun.

Sık Sorulan Sorular

Hiperaktivitesiz DEHB geçer mi?

DEHB çoğu kişide yetişkinliğe kadar sürer, ancak belirtilerin şiddeti yaşla ve uygun destekle azalabilir. Doğru stratejiler ve gerektiğinde tedaviyle günlük yaşam belirgin biçimde kolaylaşabilir.

Dalgın çocuk DEHB midir?

Her dalgın çocukta DEHB yoktur. Dalgınlık birden fazla ortamda, uzun süredir devam ediyor ve okul başarısını ya da arkadaşlıkları etkiliyorsa değerlendirme yapılmalıdır.

Hiperaktivitesiz DEHB zekayı etkiler mi?

Hayır. DEHB zekayla ilgili değildir ve her zeka düzeyindeki kişide görülebilir. Ancak dikkat güçlüğü, kişinin potansiyelini sınavlara ve işe yansıtmasını zorlaştırabilir.

Hiperaktivitesiz DEHB'de ilaç kullanmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir. İlaç kararı belirtilerin şiddetine, işlevselliğe etkisine ve kişinin tercihlerine göre uzmanla birlikte verilir; davranışsal destekler her durumda tedavinin önemli bir parçasıdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Dikkat güçlükleri okul, iş ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına başvurun.