Concerta, etken maddesi metilfenidat hidroklorür olan, kontrollü salımlı bir tablettir. Merkezi sinir sistemini uyaran ilaçlardandır ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tedavisinde kullanılır.[1] Türkiye'de kullanma talimatına göre 6–17 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerde ve 18–65 yaş arasındaki yetişkinlerde kullanılır.[1]
İÇİNDEKİLER
Sabah bir kez alınır ve etkisi akşama kadar sürer.[1] Kırmızı reçeteye tabidir ve yalnızca çocuk ve ergen psikiyatristleri ile yetişkin psikiyatristleri tarafından reçete edilebilir.[3] Bu sayfa Concerta'nın onaylı kullanma talimatına dayanır ve hekim önerisinin yerine geçmez.
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Etken madde | Metilfenidat hidroklorür[1] |
| İlaç grubu | Merkezi sinir sistemi uyarıcısı (psikostimülan)[1] |
| Kullanım alanı | DEHB; 6–17 yaş ve 18–65 yaş[1] |
| Tablet dozları | 18 mg, 27 mg, 36 mg, 54 mg; kutuda 30 tablet[1][3] |
| Alım | Günde bir kez, sabah; aç ya da tok; bütün olarak yutulur[1] |
| Başlangıç dozu | Çocuk ve ergende 18 mg; yetişkinde 18–36 mg[1] |
| En yüksek günlük doz | 6–12 yaş 54 mg; 13–17 yaş ve yetişkinde 72 mg[1] |
| Reçete türü | Kırmızı reçete; bir reçeteye en çok 2 kutu (2 aylık)[3] |
| Ruhsat sahibi | Johnson and Johnson[1] |
Concerta nedir, ne işe yarar?
Concerta, beyinde dikkat ve dürtü kontrolünde rol oynayan dopamin ve noradrenalin adlı ileticilerin etkisini artırır.[2] Kullanma talimatındaki ifadeyle, DEHB olan kişilerde dikkati artırır, dürtüsel davranışları ve aşırı hareketliliği azaltır.[1] Dikkat süresini uzatır, odaklanmayı kolaylaştırır.
İlaç, DEHB'yi kalıcı olarak ortadan kaldırmaz; belirtileri kontrol altına alır. Genellikle eğitsel, psikolojik ve sosyal destekleri içeren bir tedavi programının parçası olarak verilir.[1][4] DEHB zekâyı etkilemez; ilacın amacı kişinin var olan becerisini kullanabilmesini kolaylaştırmaktır.[1]
Concerta nedir, ne için kullanılır?
Türkiye'deki kullanma talimatına göre Concerta'nın tek kullanım alanı DEHB'dir.[1] Eski kaynaklarda geçen narkolepsi (gündüz uyku atakları) kullanımı Concerta'nın Türkiye kullanma talimatında yer almaz. Metilfenidatın bazı hızlı etkili formları yurt dışında narkolepside kullanılır, ancak bu Concerta için geçerli değildir.[1][2]
Concerta, Konserta, Conserta: doğru adı ve etken madde
"Konserta" ve "Conserta" aramaları aynı ilacı anlatır; ilacın doğru adı Concerta'dır. Etken maddesi metilfenidat hidroklorürdür.[1] Türkiye'de aynı etken maddeyi içeren başka ürünler de vardır. Konsenidat uzatılmış salımlı tablet ve Medikinet bunlara örnektir.[3] Bu ürünlerin salım biçimleri ve dozları birbirine eşit değildir. Aralarında geçiş yalnızca hekim kararıyla yapılır; kırmızı reçete kurallarına göre de birlikte reçete edilemezler.[3]
Concerta nasıl etki eder? Kontrollü salım sistemi
Concerta tableti, etken maddeyi gün boyunca yavaş yavaş bırakacak biçimde tasarlanmıştır.[1] Tabletin dış kaplamasındaki ilaç hızla çözülür ve kandaki düzey yaklaşık 1 saat içinde ilk kez yükselir. Tablet içindeki ilaç ise sonraki saatlerde yavaş yavaş salınır. Kandaki en yüksek düzeye ortalama 6–10 saatte ulaşılır.[2] Bu sayede sabah alınan tek doz, okul ya da iş günü boyunca etki gösterir.
Tablet kabuğu vücutta çözünmez. Bazen dışkıda boş tablet kabuğu görülebilir; bu normaldir ve ilacın emilmediği anlamına gelmez.[1]
Concerta ne kadar sürede etki eder?
Etki, tablet alındıktan sonraki ilk saat içinde başlar ve kullanma talimatına göre akşama kadar sürer.[1][2] Doğru dozun bulunması ise birkaç hafta sürebilir. Hekim dozu genellikle haftalık aralıklarla ayarlar.[2][5] Kullanma talimatı, bir aylık tedaviden sonra düzelme olmazsa hekimle konuşulmasını önerir.[1]
Concerta 36 mg ve diğer dozlar
Concerta dört farklı dozda bulunur: 18, 27, 36 ve 54 mg. Tabletlerin rengi dozu ayırt etmeye yarar. 18 mg sarı, 27 mg gri, 36 mg beyaz, 54 mg ise kahverengimsi kırmızıdır.[2]
| Durum | Kullanma talimatındaki bilgi |
|---|---|
| Çocuk ve ergen, başlangıç | Her sabah bir tane 18 mg[1] |
| Yetişkin, başlangıç | 18–36 mg[1] |
| 6–12 yaş, en yüksek doz | Günde 54 mg[1] |
| 13–17 yaş ve yetişkin, en yüksek doz | Günde 72 mg[1] |
| 6 yaş altı | Kullanılmaz[1] |
| 65 yaş üstü | Kullanımı araştırılmamıştır[1] |
Concerta 36 mg ne zaman kullanılır?
36 mg, en sık kullanılan dozlardan biridir. Hekim, 18 mg ile başlayıp dozu kademeli artırdıktan sonra 36 mg'a geçebilir. Yetişkinlerde ise tedaviye doğrudan 36 mg ile başlanabilir.[1] Kırmızı reçete kurallarına göre, günde 72 mg kullanması gereken 13 yaş ve üzeri hastalarda 3 imzalı sağlık raporuyla 36 mg'lık tabletten iki aylık tedavi için 4 kutu yazılabilir.[3]
Nasıl alınır?
- Günde bir kez, sabah alınır. Öğleden sonra alınırsa gece uykuya dalmak zorlaşabilir.[1][5]
- Aç ya da tok karnına alınabilir.[1]
- Tablet bir bardak suyla bütün olarak yutulur. Çiğnenmez, kırılmaz, ezilmez.[1] Tableti yutamayan kişilerde kullanılmaz.
- Unutulan doz: Bir sonraki sabahki dozu bekleyin. Unutulan dozu telafi etmek için çift doz almayın.[1]
Concerta yan etkileri
Kullanma talimatına göre yan etkiler şöyledir:[1]
| Sıklık | Yan etkiler |
|---|---|
| Çok yaygın (10 kişide en az 1) | Baş ağrısı; sinirlilik; uykuya dalamama[1] |
| Yaygın (100 kişide 1–10) | İştah azalması; ağız kuruluğu; mide ağrısı, bulantı, ishal; hızlı kalp atışı, çarpıntı, tansiyon yükselmesi; baş dönmesi; endişe, gerginlik, sinirlilik, depresif ya da agresif hissetme; diş gıcırdatma; saç dökülmesi; eklem ağrısı; bulanık görme; cinsel istekte değişiklik; yorgunluk, uyuşukluk; öksürük, boğaz ağrısı[1] |
| Yaygın olmayan | Göz kuruluğu; kabızlık; göğüs ağrısı; titreme; öfke, ağlamaklı hissetme, çok konuşma; kas ağrısı ve seğirmesi[1] |
Hemen hekime ya da acile başvurulması gerekenler: alerji belirtileri (döküntü, dudak, yüz ya da dilde şişme, nefes almada güçlük), açıklanamayan bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı, olmayan şeyleri görme ya da duyma, intihar düşünceleri, nöbet ve 2 saatten uzun süren, ağrılı sertleşme.[1] Bu ciddi yan etkiler çok seyrek görülür.[1]
Concerta yan etkileri ne zaman geçer?
Baş ağrısı, mide ağrısı ve iştahsızlık gibi yan etkiler çoğu zaman tedavinin ilk haftalarında belirgindir ve zamanla azalabilir.[5] Uykusuzluk genellikle dozun sabah erken alınmasıyla hafifler. İştah azalmasına karşı kahvaltıyı ilaçtan önce yapmak ve akşam yemeğini zenginleştirmek önerilir.[5] Yan etki birkaç haftada geçmiyor ya da günlük yaşamı bozuyorsa hekim dozu, alım saatini ya da ilacı değiştirebilir. İlacı kendi başınıza kesmeyin.
Akşam "çöküş" hissi
Bazı kişilerde ilacın etkisi akşam azalırken kısa süreli sinirlilik, yorgunluk ya da belirtilerde artış görülebilir. Buna geri tepme (rebound) etkisi denir.[5] Belirginse hekime söylenmelidir; doz ya da alım saati yeniden düzenlenebilir.
Concerta kilo verdirir mi?
İştah azalması Concerta'nın yaygın yan etkisidir ve bazı kişilerde kilo kaybına yol açabilir.[1] Ancak Concerta zayıflama ilacı değildir ve bu amaçla kullanılması hem yasal değildir hem de tehlikelidir. Kalp ritmi ve tansiyon üzerine etkileri vardır. Yeme bozukluğu (örneğin anoreksiya nervoza) olanlarda Concerta kullanılmaz.[1]
Çocuklarda bir yıldan uzun kullanımda bazılarında boy uzaması ve kilo alımı yavaşlayabilir. Bu etki 10 çocukta 1'den az görülür. Hekim boy ve kiloyu düzenli izler; gerekirse tedaviye kısa bir ara verebilir.[1]
Concerta bir odaklanma ilacı mı? Zekâ yapar mı?
Concerta, halk arasında "odaklanma ilacı" diye bilinir. Ancak yalnızca DEHB tanısı konmuş kişilerde kullanılmak üzere ruhsatlıdır.[1] DEHB olmayan kişilerde zekâyı ya da başarıyı artırdığına dair güvenilir bir kanıt yoktur. Buna karşılık çarpıntı, uykusuzluk, kaygı ve kötüye kullanım riski taşır.[2][5] Sınav dönemlerinde başkasının ilacını kullanmak tehlikelidir ve yasal sorun doğurur. Kullanma talimatı da ilacın başkasına verilmemesini açıkça belirtir.[1]
Dikkat dağınıklığının DEHB dışında da birçok nedeni olabilir: uykusuzluk, kaygı, depresyon, tiroit sorunları ya da yoğun stres. Bu nedenle odaklanma sorunu yaşayan kişinin önce değerlendirilmesi gerekir.[4] Ayrıntılar için DEHB tanısı nasıl konur yazımıza bakabilirsiniz.
Concerta bağımlılık yapar mı?
Metilfenidat kötüye kullanılabilen bir maddedir; bu nedenle kırmızı reçeteye tabidir.[3] Kullanma talimatına göre Concerta düzgün kullanılmazsa anormal davranışlara ve bağımlılığa yol açabilir. Alkol ya da madde kötüye kullanımı öyküsü olan kişiler bunu hekime söylemelidir.[1] Hekimin önerdiği dozda ve bütün tablet olarak kullanıldığında, kontrollü salım biçimi kötüye kullanım riskini azaltır.[2] Tableti ezmek ya da çiğnemek hem etkiyi bozar hem de tehlikelidir.[1]
Kimler kullanmamalı?
Kullanma talimatına göre Concerta şu durumlarda kullanılmaz:[1]
- İlacın içindeki maddelere alerji,
- Glokom (göz tansiyonu),
- Feokromositoma (böbreküstü bezi tümörü),
- Tiroit bezinin fazla çalışması,
- Anoreksiya nervoza gibi yeme bozuklukları,
- Son 14 gün içinde geri dönüşümsüz MAO inhibitörü kullanımı,
- Kalp krizi, ritim bozukluğu, kalp yetmezliği ya da doğuştan kalp hastalığı,
- İnme, anevrizma gibi beyin damarı sorunları,
- Çok yüksek tansiyon,
- Şizofreni, ağır depresyon, mani ya da intihar düşünceleri gibi ciddi ruhsal sorunlar.
Dikkatli kullanılması gerekenler: kalp hastalığı ya da yüksek tansiyonu olanlar, nöbet ya da epilepsi öyküsü olanlar, tik bozukluğu olanlar, bipolar bozukluk, kaygı ya da saldırganlık yaşayanlar, alkol ya da madde kullanım öyküsü olanlar.[1] Ailede ani açıklanamayan ölüm öyküsü varsa tedavi öncesinde hekime söylenmelidir.[1]
Tedavi sırasında yapılan kontroller
Hekim tedaviden önce ve tedavi boyunca en az 6 ayda bir, doz değiştiğinde daha sık olmak üzere şunları kontrol eder: iştah, boy ve kilo, tansiyon ve nabız, ruh hâli.[1] Bir yıldan uzun kullanımda, ilacın hâlâ gerekli olup olmadığını görmek için tedaviye kısa bir ara verilebilir. Bu ara çoğu zaman okul tatilinde yapılır.[1]
Etkileşimler ve alkol
| Birlikte kullanım | Olası sonuç |
|---|---|
| Alkol | Yan etkiler şiddetlenebilir; birlikte kullanılmaz[1] |
| MAO inhibitörleri (son 14 gün) | Ani tansiyon yükselmesi; birlikte kullanılmaz[1] |
| SSRI, SNRI, trisiklik antidepresanlar | Serotonin sendromu riski: zihin bulanıklığı, terleme, titreme, hızlı kalp atışı[1] |
| Tansiyon ilaçları; bazı öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları | Tansiyon etkisi değişebilir[1] |
| Epilepsi ilaçları, kan sulandırıcılar, levodopa | Etkiler değişebilir; hekime söylenmeli[1] |
Ameliyat olacaksanız Concerta kullandığınızı söyleyin. Bazı anestezi ilaçları kullanılacaksa ameliyat günü Concerta alınmaz.[1] Metilfenidat doping ve madde testlerinde pozitif sonuç verir; lisanslı sporcular bunu dikkate almalıdır.[1]
Gebelik, emzirme ve araç kullanma
Kullanma talimatına göre Concerta gerekmedikçe gebelikte kullanılmaz. Mevcut veriler genel doğum kusuru riskinde artış göstermese de, ilk üç ayda kullanıldığında kalp bozukluklarında küçük bir artış göz ardı edilemez.[1] Gebelik planlıyorsanız ya da gebe kaldıysanız hekiminizle konuşun. Concerta anne sütüne geçer; emzirme kararını hekim verir.[1]
Concerta baş dönmesi, konsantrasyon sorunu ya da bulanık görme yapabilir. Böyle bir durumda araç, bisiklet ya da makine kullanmak tehlikeli olabilir.[1]
Concerta nasıl bırakılır?
Concerta'yı bırakmadan önce hekiminizle konuşun. Kullanma talimatına göre ilaç aniden bırakıldığında DEHB belirtileri geri gelebilir ya da ruhsal çöküntü görülebilir. Hekim dozu kademeli olarak azaltmak isteyebilir.[1]
Fazla alındığında ne yapılmalı?
Kullanma talimatına göre fazla doz belirtileri şunlardır: huzursuzluk, titreme, kas seğirmesi, aşırı neşe, zihin karışıklığı, halüsinasyon, terleme, yüksek ateş, baş ağrısı, kalp atışında değişiklik, yüksek tansiyon, göz bebeklerinde büyüme ve nöbet.[1] Beklemeyin: 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ve ilaç kutusunu yanınıza alın. Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114)'nden de bilgi alabilirsiniz.
Türkiye'de reçete ve rapor süreci
TİTCK'nın kırmızı reçeteye tabi ilaçlar listesine göre Concerta:[3]
- Yalnızca çocuk ve ergen psikiyatristleri ile yetişkin psikiyatristleri tarafından reçete edilebilir,
- Bir kırmızı reçeteye en çok 2 kutu (2 aylık) yazılabilir,
- Konsenidat ve Medikinet Retard ile aynı reçetede birlikte yazılamaz.
Rapor ve reçete adımları için Ritalin ve Concerta yazdırma şartları ve DEHB ilaç raporu sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Concerta prospektüs özeti: kullanma talimatında öne çıkanlar
- 6–17 yaş ve 18–65 yaş DEHB tedavisinde kullanılır; uzman hekim gözetiminde başlanır.[1]
- Sabah bir kez, bütün olarak yutulur; çiğnenmez, ezilmez.[1]
- En yüksek günlük doz çocukta 54 mg, ergen ve yetişkinde 72 mg'dır.[1]
- Kalp, tansiyon, glokom, tiroit ve ciddi ruhsal hastalıklarda kullanılmaz ya da dikkatli kullanılır.[1]
- Alkolle birlikte kullanılmaz; kontrol muayeneleri en az 6 ayda bir yapılır.[1]
- 30°C altında, kapağı sıkıca kapalı ve çocukların ulaşamayacağı yerde saklanır. Şişedeki nem çekici tabletler yutulmaz.[1]
DEHB hakkında daha fazla bilgi için DEHB nedir, yetişkinlerde DEHB ve DEHB tedavisi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Concerta nedir?
Metilfenidat hidroklorür içeren, DEHB tedavisinde kullanılan, kırmızı reçeteli, kontrollü salımlı bir uyarıcı ilaçtır.[1][3]
Concerta ne işe yarar?
DEHB olan kişilerde dikkati artırır; dürtüselliği ve aşırı hareketliliği azaltır.[1]
Concerta'nın etken maddesi nedir?
Metilfenidat hidroklorür.[1]
Concerta kaç saat etki eder?
Sabah alındığında etkisi akşama kadar sürer.[1]
Concerta yetişkinler kullanabilir mi?
Evet; Türkiye kullanma talimatına göre 18–65 yaş yetişkinlerde de kullanılır. Başlangıç dozu 18–36 mg'dır.[1]
Concerta ile alkol alınır mı?
Hayır; alkol yan etkileri şiddetlendirebilir.[1]
Concerta uyku yapar mı?
Genellikle tersine uykuya dalmayı zorlaştırır. Uykuya dalamama çok yaygın yan etkisidir; bu yüzden sabah alınır.[1]
Concerta bölünür mü?
Hayır; bütün olarak yutulur, çiğnenmez, kırılmaz, ezilmez.[1]
Concerta'yı unutursam ne yapmalıyım?
Bir sonraki sabahki dozu bekleyin; çift doz almayın.[1]
Concerta kilo aldırır mı?
Genellikle aldırmaz; iştah azalması ve kilo kaybı daha sık görülür.[1]
Yorumlar
1 yorumBu yazı hakkındaki düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz. Kişisel sağlık bilgilerinizi ve telefon numaranızı yazmayın.
Ali Canturk
Boşanma surecimde çok zor gunler geçirdim. Terapi sayesinde toparlandim ve bu yazıdaki onerilerin doğru olduğunu biliyorum.
Yorum yazın