Kimlik Moratoryumu Nedir? Gençlikte Kimlik Arayışı

Kimlik moratoryumu, gencin kim olduğunu, neye değer verdiğini, hangi mesleği seçeceğini ve nasıl bir hayat kurmak istediğini aktif olarak araştırdığı ama henüz kesin bir karara bağlanmadığı dönemdir. Moratoryum kelimesi "erteleme" anlamına gelir: genç, kararlarını ertelerken farklı seçenekleri dener, sorgular ve tartar. Bu dönem çoğu zaman sağlıklı bir kimlik gelişiminin olağan bir aşamasıdır.

Bu yazıda kimlik moratoryumunun kökenini, Marcia'nın dört kimlik statüsünü, bu dönemin belirtilerini, sağlıklı arayış ile takılıp kalma arasındaki farkı ve gençlere ve ailelere yönelik önerileri anlattık.

Kimlik Moratoryumu Kavramı Nereden Gelir?

Kavramın kökeni, gelişim psikoloğu Erik Erikson'un insan yaşamını sekiz evreye ayıran kuramına dayanır. Erikson'a göre ergenlik ve gençlik döneminin temel görevi, "kimlik kazanımı ile rol karmaşası" arasındaki çatışmayı çözmektir. Genç bu dönemde çocukluktan getirdiği özellikleri, toplumun beklentilerini ve kendi isteklerini bir araya getirerek tutarlı bir benlik duygusu oluşturmaya çalışır.^[1]

Erikson, toplumların gençlere yetişkin sorumluluklarını üstlenmeden önce kendilerini aramaları için bir tür "psikososyal moratoryum", yani hoşgörülü bir bekleme süresi tanıdığını söylemiştir. Üniversite yılları, askerlik ya da ilk iş deneyimleri bu bekleme süresinin örnekleri olarak görülebilir.

Marcia'nın Dört Kimlik Statüsü Nedir?

Psikolog James Marcia, Erikson'un fikirlerini araştırılabilir hale getirmek için iki boyut tanımlamıştır: keşif ve bağlanma. Keşif, kişinin farklı seçenekleri ne kadar araştırdığını; bağlanma ise bir mesleğe, inanca ya da yaşam biçimine ne kadar kararlı biçimde yöneldiğini gösterir. Bu iki boyutun birleşimi dört kimlik statüsünü ortaya çıkarır.^[2]

İpotekli kimlikte genç, seçenekleri araştırmadan ailesinin ya da çevresinin belirlediği yolu benimser. Kimlik dağınıklığında ise ne arayış ne de bağlılık vardır; kişi yönsüz ve kayıtsız görünebilir.

Kimlik Moratoryumunun Belirtileri Nelerdir?

Moratoryum dönemindeki genç sorgulayan, merak eden ve seçeneklerini tartan biridir. Farklı bölümler, meslekler, arkadaş grupları, siyasi ve felsefi görüşler arasında gidip gelebilir. Bu arayış heyecan verici olduğu kadar yorucu ve kaygı verici de olabilir; çünkü karar verilmemiş her konu bir belirsizlik duygusu yaratır.^[5]

• Bölüm, meslek ya da hobi değiştirmek, yeni alanlar denemek
• Ailesinden gelen değerleri sorgulamak, farklı görüşlerle tanışmak
• "Ben kimim, ne istiyorum" sorularını sık düşünmek
• Kararsızlık, zaman zaman kaygı ve huzursuzluk hissi
• Kendini farklı ortamlarda farklı biri gibi hissetmek

Kimlik Moratoryumu Sağlıklı mıdır?

Evet, araştırmalar moratoryumun çoğu zaman kimlik başarısına giden yolda geçilen sağlıklı bir aşama olduğunu göstermektedir. Kimlik statüleri sabit değildir; gençlerin önemli bir kısmı ergenlikten genç yetişkinliğe uzanan süreçte moratoryumdan kimlik başarısına doğru ilerler. Ancak bu ilerleme herkes için aynı hızda olmaz ve yirmili yaşlara kadar uzayabilir.^[3]

Bugün pek çok toplumda eğitim süresinin uzaması, evlilik ve iş hayatına geçişin gecikmesi nedeniyle 18–25 yaş arası ayrı bir gelişim dönemi olarak tanımlanmaktadır. "Beliren yetişkinlik" adı verilen bu dönemde arayışın devam etmesi olağan kabul edilir.^[4]

Kimlik Arayışı Ne Zaman Sorun Haline Gelir?

Kimlik arayışı, kişi seçenekleri araştırmayı bırakıp uzun süre hiçbir karara varamadığında ya da kararsızlık günlük hayatı kilitlediğinde sorun haline gelebilir. Okulu, işi ya da ilişkileri sürekli yarıda bırakmak, geleceğe dair yoğun umutsuzluk ve boşluk hissi, arayışın sağlıklı sınırları aştığına işaret edebilir. Bu durumda kişinin yalnız bırakılmaması önemlidir.

Yetişkin sorumluluklarından sürekli kaçınma ve büyümeyi reddetme ise ayrı bir örüntüdür; bu konuyu Peter Pan sendromu yazımızda anlattık. Hayatın anlamına dair derin sorgulamalar için varoluşsal kriz yazımız da yol gösterebilir.

Kimlik karmaşası; depresyon, kaygı bozuklukları ya da madde kullanımıyla birlikte görülebilir. Kendini tanıyamama hissi çok yoğunsa ve kişi kendini sürekli boşlukta hissediyorsa bir uzmanla görüşmek yararlıdır.

Türkiye'de Gençlerin Kimlik Arayışını Neler Etkiler?

Türkiye'de gençlerin kimlik arayışı çoğu zaman sınav sistemi, ailenin meslek beklentileri ve ekonomik koşullarla iç içe yaşanır. Üniversite tercihinin genç yaşta ve çoğu zaman puana göre yapılması, gencin ilgi alanlarını yeterince keşfetmeden bir yola girmesine yol açabilir. Bu durum ileride bölüm değiştirme isteği ya da meslekte mutsuzluk olarak geri dönebilir.

Ailelerin çocuklarını korumak isterken onların yerine karar vermesi, gencin ipotekli bir kimliğe yerleşmesine neden olabilir. Sınav dönemindeki baskıyla başa çıkmak için sınav kaygısı yazımıza göz atabilirsiniz.

Aileler Kimlik Arayışındaki Gence Nasıl Destek Olabilir?

Kimlik arayışındaki bir gence en büyük destek, onu yargılamadan dinlemek ve seçeneklerini keşfetmesine alan tanımaktır. Gencin fikirlerini değiştirmesini tutarsızlık olarak değil, öğrenme sürecinin bir parçası olarak görmek ilişkiyi güçlendirir. Ailenin kendi beklentilerini açıkça paylaşması doğaldır, ancak son kararın gence ait olduğunu hissettirmek önemlidir.

• Gencin ilgi alanlarını merakla sorun, hemen yönlendirmeye çalışmayın.
• Staj, gönüllülük ve yaz işi gibi deneme fırsatlarını destekleyin.
• Kararsızlığını tembellik ya da başarısızlık olarak etiketlemeyin.
• Kendi meslek ve hayat deneyimlerinizi bir seçenek olarak paylaşın, dayatmayın.

Ergen çocuğunuzla iletişimde zorlanıyorsanız ergenle iletişim yazımız fikir verebilir.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Kararsızlık ve arayış aylarca süren yoğun kaygıya, umutsuzluğa ya da içe kapanmaya dönüştüyse, genç okulunu veya işini sürdüremiyorsa ve kendini sürekli boşlukta hissediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olur. Hangi mesleği seçsem mutlu olurum testi, üniversite sonrası gelecek kaygısı testi ve neden boşlukta gibi hissediyorum testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.

Gençlerle çalışan uzmanları psikiyatri uzmanlarımızın sayfasında inceleyip randevu talebi gönderebilirsiniz. Kendine zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Kimlik moratoryumu kaç yaşında görülür?

En sık ergenliğin sonu ile yirmili yaşlar arasında görülür. Ancak meslek değişikliği, boşanma ya da göç gibi büyük değişimlerde yetişkinlikte de yeniden yaşanabilir.

Kimlik moratoryumu ile kimlik dağınıklığı arasındaki fark nedir?

Moratoryumda kişi aktif olarak araştırır ve sorgular; kimlik dağınıklığında ise ne arayış ne de bağlılık vardır, kişi konuya ilgisiz görünebilir.^[2]

İpotekli kimlik kötü bir şey midir?

Her zaman değil. Kişi seçtiği yolda mutluysa sorun olmayabilir. Ancak seçenekleri hiç araştırmadan benimsenen kimlik, ilerleyen yıllarda sorgulanabilir ve kriz yaratabilir.

Bölüm değiştirmek isteyen genç kimlik moratoryumunda mıdır?

Olabilir. Bölüm değiştirme isteği, gencin ilgi alanlarını yeniden değerlendirdiğini gösterebilir; kararı aceleye getirmeden, bilgi toplayarak vermesi önemlidir.

Yetişkinler de kimlik moratoryumu yaşar mı?

Evet. Kimlik statüleri hayat boyunca yeniden şekillenebilir; orta yaşta kariyer değişikliği, çocukların evden ayrılması ya da emeklilik gibi dönemlerde kişi yeniden arayışa girebilir.

Kimlik moratoryumu depresyon yapar mı?

Moratoryum tek başına depresyon değildir, ama belirsizlik uzadıkça kaygı ve çökkünlük ortaya çıkabilir. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa bir uzmana danışılmalıdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; gencin yaşadığı arayışın olağan bir gelişim süreci mi yoksa destek gerektiren bir durum mu olduğu ancak bir uzman değerlendirmesiyle anlaşılır.