Depresyon Hakkında Sık Sorulan Sorular

Doğum sonrası ilk günlerde ağlamaklı olmak, duygu dalgalanmaları yaşamak çok yaygındır. Buna lohusalık hüznü denir, kadınların büyük bölümünde görülür ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer.

İki haftayı aşıyorsa ve şunlar varsa tablo farklıdır: sürekli çökkünlük, bebeğe karşı ilgisizlik ya da yaklaşamama, aşırı suçluluk, uyuyamama veya sürekli uyuma isteği, kendini kötü bir anne olarak görme. Bunlar doğum sonrası depresyonun belirtileridir ve tedavi gerektirir.

Bunu yazdıysanız, içinizde yardım isteyen bir taraf var demektir. Şimdi onu dinleyin.

Şu an bir plan kurmuşsanız ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız yalnız kalmayın. En yakın acil servise başvurun ya da bir yakınınızdan sizi götürmesini isteyin. Yaşamsal tehlike varsa hemen 112'yi arayın.

Herkes zaman zaman mutsuz olur. Bir haber, bir tartışma ya da yorucu bir hafta keyfinizi kaçırır, sonra toparlanırsınız. Bu duygunun bir sebebi vardır ve sebep ortadan kalkınca duygu da hafifler.

Depresyonda ise tablo farklıdır. Çökkünlük iki haftadan uzun sürer, günün büyük bölümünü kaplar ve çoğu zaman belirli bir sebebe bağlanamaz. En ayırt edici işaret ilgi kaybıdır: eskiden keyif aldığınız şeyler artık hiçbir şey hissettirmez. Buna uyku ve iştah değişiklikleri, sürekli yorgunluk, dikkat toplayamama ve kendini değersiz hissetme eşlik eder.

Herkesin ruh hâli gün içinde değişir. Bipolar bozuklukta ise değişim günlerce hatta haftalarca süren dönemler hâlinde olur ve kişinin işlevselliğini belirgin biçimde etkiler.

İki tür dönem vardır. Taşkınlık döneminde uyku ihtiyacı azalır ama kişi yorgun hissetmez, konuşma hızlanır, öz güven aşırı artar, çok sayıda plan yapılır, para harcama ve riskli kararlar artar. Çökkünlük döneminde tablo depresyona benzer: enerji düşer, ilgi kaybolur, uyku ve iştah bozulur.

Tarif ettiğiniz duruma zevk alamama denir ve depresyonun en ayırt edici belirtilerinden biridir. Üzüntüden farklıdır: üzgün olmak bir şey hissetmektir, bu ise hissedememektir.

Beynin ödül ve motivasyon devreleri normalde bir etkinliği yapmayı istemenizi ve yaptıktan sonra keyif almanızı sağlar. Depresyonda bu sistem yavaşlar. Sonuç olarak ne isteme gelir ne de yapınca tatmin.

Menopoz geçişinde duygudurum dalgalanmaları oldukça yaygındır. Hormonal değişim uyku düzenini bozar, uyku bozulunca duygu düzenlemesi zorlaşır ve döngü kendini besler. Ateş basmaları geceleri uyanmaya yol açarak bu tabloyu ağırlaştırır.

Çoğu kadında bu dalgalanmalar geçiş dönemi tamamlandığında hafifler. Ancak bazı kadınlarda tablo depresyon düzeyine ulaşır; özellikle daha önce depresyon yaşamış olanlarda risk daha yüksektir.

Bu çok yorucu bir durum ve yalnız değilsiniz. Ruhsal zorlanmayı yaşamamış kişiler çoğu zaman bunu bir irade meselesi sanır, çünkü görebilecekleri bir yara yok.

Anlatmayı denemek isterseniz duygu yerine işlevden konuşmak genellikle daha iyi çalışır. "Mutsuzum" yerine "üç haftadır sabah kalkamıyorum, işe gidemiyorum, yemek yiyemiyorum" demek daha somut ve tartışılması zor bir tablo sunar. Karşılaştırma da yardımcı olabilir: şeker hastasına "kendini topla" denmediğini hatırlatmak gibi.

Evet, birçok kişide mümkün. Hafif ve orta şiddetteki depresyonda psikoterapi tek başına ilaç tedavisiyle karşılaştırılabilir sonuçlar verir. Üstelik terapiyle kazanılan beceriler kaldıktan sonra da işe yaramaya devam eder, bu da tekrarlama olasılığını düşürür.

Ağır tablolarda durum değişir. Kişi görüşmelere gelemeyecek, konuşamayacak, günlük işlerini yapamayacak hâldeyse ilaç tedavisi süreci başlatmak için gerekebilir. İlaç, terapinin yerine geçmez; terapiye katılabilecek enerjiyi sağlar.

Anlattığınız iki belirti de depresyonda çok sık görülür. Sabah saatlerinde daha ağır hissetmek, gün ilerledikçe biraz açılmak depresyonun bilinen bir örüntüsüdür. Yataktan çıkmak bir irade meselesi gibi görünse de aslında beynin enerji ve motivasyon düzenleyen sistemlerinin yavaşlamasıyla ilgilidir.

Anlamsızlık hissi de tek başına gelmez. Genellikle ilgi kaybıyla birlikte yürür: sevdiğiniz müzik artık bir şey hissettirmez, görüşmek istediğiniz insanlar yük gibi gelir, planlar anlamını yitirir. Bu, kişiliğinizin değiştiği anlamına gelmez; belirtinin ta kendisidir ve tedaviyle geri döner.

Bazı hafif depresyon tabloları, yaşam koşulları düzeldiğinde zamanla hafifleyebilir. Yeni bir iş, destekleyici bir ilişki ya da yoğun bir dönemin bitmesi kişiyi toparlayabilir. Yani kendiliğinden geçme ihtimali vardır, ama garanti değildir.

Beklemenin iki bilinen bedeli var. Birincisi süre: tedavi almayan kişilerde belirtiler aylarca, bazen bir yıldan uzun sürebiliyor. O sürede işler, ilişkiler ve öz güven zarar görüyor, toparlanma daha da zorlaşıyor. İkincisi tekrarlama: tedavi görmeden geçen bir depresyon döneminin ardından yeni bir dönem yaşama olasılığı daha yüksek oluyor.