Tanı konmadan Ritalin yazıldı, ileride önüme çıkar mı?

Kayıt nerede kalır, kim görebilir?

Ritalin'in etken maddesi metilfenidattır ve Türkiye'de kırmızı reçeteyle yazılır. Her reçeteye bir tanı kodu girilir; bu kod ve ilaç e-Nabız'da kendi sağlık geçmişinizde görünür. Hangi kodun yazıldığını e-Nabız'a girip kendiniz kontrol edebilirsiniz.

Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir:

• İşverenlerin e-Nabız'a erişimi yoktur. Bu konuyu e-Nabız kayıtlarına kimlerin erişebileceğini anlattığımız yazıda ayrıntılı anlattık.
• 18 yaşından büyük olduğunuz için aileniz de kayıtlarınızı sizin izniniz olmadan göremez.
• Psikiyatri ilaçları adli sicile işlenmez; sabıka kaydıyla bir ilgisi yoktur.
• YKS başvurusunda ve çoğu üniversite programına kayıtta psikiyatrik geçmiş sorulmaz.

Nerede değerlendirilebilir?

Polislik, askerlik, pilotaj, bazı güvenlik görevleri ve silah ruhsatı için sağlık kurulu muayenesi yapılır. Polis akademisi, askerî okullar ve pilotaj gibi özel sağlık şartı olan programlar da buna dahildir. Bu kurullar geçmiş psikiyatrik tanı ve tedavileri sorabilir ve değerlendirebilir. Özellikle askerî alımlarda dikkat eksikliği tanısı ve bu tür ilaçların kullanımı sıkı değerlendirilir.

Hangi durumun engel sayılacağı her kurumun güncel sağlık şartlarına bağlıdır ve zamanla değişebilir. Kısa süreli bir ilaç denemesinin ileride nasıl yorumlanacağını önceden kesin söylemek mümkün değildir. Ayrıntıları polislik ve askerlikte psikiyatri geçmişi yazımızda bulabilirsiniz. Bu meslekleri düşünmüyor olsanız da ilerideki kapıları açık tutmak istiyorsanız kararı bunu bilerek verin.

Tanı konmadan "sınav ilacı" olarak kullanmak

Metilfenidat dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tedavisinde kullanılan uyarıcı bir ilaçtır. DEHB'si olan kişilerde dikkati ve odaklanmayı belirgin biçimde düzeltebilir. DEHB'si olmayanlarda ise "zekâyı artırma" ya da "ezberi kolaylaştırma" etkisi sınırlıdır; daha uyanık hissettirse de öğrenmeye ve sınav başarısına katkısı belirsizdir.

Bilmeniz gerekenler:

• Yan etkiler: İştahsızlık, uykuya dalmada güçlük, çarpıntı, gerginlik, baş ağrısı ve karın ağrısı sık görülür. Sınav dönemindeki uykusuzluk ve kaygıyla birleşince performansı düşürebilir.
• Kalp ve tansiyon: Kalp ritim sorunu, yüksek tansiyon ya da ailede genç yaşta ani kalp ölümü varsa doktorunuza mutlaka söyleyin.
• Kendi başınıza değişiklik yok: Dozu artırmayın, ilk kez sınav sabahı denemeyin, başka uyarıcılarla (yüksek miktarda kahve, enerji içeceği) birlikte kullanmayın.
• Başkasına vermeyin: Kırmızı reçeteli ilaçlar başkasına verilemez ve satılamaz.

Reçete süreci ve kurallar için Ritalin ve Concerta yazdırma şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

1. Bu ilacı hangi belirtiler için yazdınız, reçeteye hangi tanı kodu girildi?
2. DEHB olup olmadığını anlamak için daha ayrıntılı bir değerlendirme gerekir mi? Bu değerlendirmede çoğu zaman çocukluk dönemi, okul yılları ve aileden alınan bilgiler de önemlidir.
3. Deneme ne kadar sürecek, işe yarayıp yaramadığına nasıl karar vereceğiz?
4. İlacı kullanmamayı seçersem ne olur?
5. İleride sağlık kurulu raporu gereken bir meslek ya da okul düşünürsem bu tedavi nasıl değerlendirilir?

İlacı kullanıp kullanmamak sizin kararınızdır. Kullanmamaya karar verirseniz ya da başladıktan sonra bırakmak isterseniz bunu doktorunuzla konuşarak yapın. İkinci bir görüş almak da hakkınızdır.

Sınav döneminde dikkat için başka yollar

Sınav dönemindeki dağınıklık çoğu zaman yorgunluk, uykusuzluk ve kaygıdan kaynaklanır. Düzenli uyku, kısa aralı çalışma (örneğin 40 dakika çalışma, 10 dakika ara), telefonu çalışma masasından uzak tutmak ve günlük kısa yürüyüşler odaklanmaya belirgin katkı sağlar. Kaygı ön plandaysa sınav kaygısı yazımız yol gösterebilir; yoğun kaygıda psikolojik destek de işe yarar.