Travma ve Yas Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ciddiye alın. "Söyleyen yapmaz" inancı doğru değildir; söz etmek en önemli uyarı işaretlerinden biridir.

Doğrudan sorun. "Kendine zarar vermeyi düşünüyor musun" diye sormak fikir vermez, aksine kişiyi rahatlatır ve konuşmanın önünü açar. Bu sorudan kaçınmak en sık yapılan hatadır.

Yasın bir takvimi yok. Kaybın kim olduğu, ilişkinin niteliği, ölümün biçimi ve destek çevreniz süreyi belirler. Bir yıl sonra hâlâ ağlıyor olmanız anormal değildir.

Yas dalgalar hâlinde gelir. Bazı günler iyi geçer, sonra bir koku, bir şarkı sizi başa döndürür. Bu geri dönüşler gerileme değildir; yasın nasıl çalıştığıdır. Zamanla dalgalar seyrekleşir ve şiddeti azalır.

Yaşadığınız şey travmadan sonra çok sık görülür ve çoğu kişide zamanla azalır. İlk haftalarda olayın zihne davetsiz gelmesi, kâbuslar, tetikte olma ve hatırlatan yerlerden kaçınma beklenen tepkilerdir. Beyin, olayı işlemeye ve bir yere yerleştirmeye çalışır.

Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve günlük yaşamınızı kısıtlıyorsa travma sonrası stres bozukluğu düşünülür. Ayırt edici işaretler şunlardır: olay sanki yeniden oluyormuş gibi canlanması, hatırlatıcılardan sistematik kaçınma, sürekli diken üstünde olma, duyguların küntleşmesi ve kendini suçlama.

Afet sonrası çocuklarda korku, uykuya dalamama, anne babadan ayrılamama, tuvalet alışkanlığında gerileme ve oyunda olayı tekrar tekrar canlandırma sık görülür. Bunlar çoğu çocukta haftalar içinde azalır.

En çok işe yarayan şey öngörülebilirliktir. Yemek, uyku ve oyun saatlerini düzene sokmak çocuğa "hayat devam ediyor" mesajı verir. Belirsizlik korkuyu büyütür.

Sürekli tetikte olmak için büyük ve tek bir travma yaşamış olmak gerekmez. Uzun süreli ve öngörülemeyen stres de sinir sistemini benzer biçimde ayarlayabilir.

Örneğin sürekli tartışmaların olduğu bir evde büyümek, işini kaybetme kaygısıyla geçen yıllar, kronik bir hastalıkla yaşamak ya da sürekli eleştirilen bir ortamda bulunmak. Bunların hiçbiri tek bir olay değildir ama etkileri birikir.

Öncelikle şunu bilin: bu davranış çoğu zaman ölmek istemekle ilgili değildir. Genellikle dayanılmaz bir duyguyu azaltmanın, sayısız kez denenmiş ve o an işe yarayan bir yoludur. Bu yüzden utanç duymanız gerekmiyor.

Bırakmak için önce şunu anlamak gerekir: hangi duygu, hangi an? Dürtü çoğu zaman belirli bir tetikleyiciden sonra gelir. Bir kayıt tutmak, kalıbı görünür kılar.