Çocuğum içine kapanık, arkadaş edinemiyor; ne yapmalıyım?
Bazı çocuklar doğuştan daha çekingen bir mizaçla dünyaya gelir; yeni ortamlara ve insanlara ısınmaları zaman alır ve bu bir hastalık değildir [2]. Çekingenlik çocuğun okula gitmesini, konuşmasını ya da hiç arkadaş edinmemesini engelleyecek kadar yoğunsa, altında sosyal kaygı gibi desteklenmesi gereken bir durum olabilir [1][3].
Utangaçlık mı, sosyal kaygı mı?
Utangaç bir çocuk ilk anda geri durur ama ortama alıştıkça açılır, bir iki yakın arkadaş edinir. Sosyal kaygıda ise çocuk başkalarının önünde mahcup olmaktan yoğun biçimde korkar ve bu korku zamanla geçmez; okulda konuşmaktan, doğum günlerinden, telefonla konuşmaktan kaçınır [3]. Araştırmalar, uzun süren sosyal geri çekilmenin ilerleyen yıllarda kaygı ve yalnızlık riskini artırabildiğini gösterir [1].
Bazı çocuklar evde rahatça konuşurken okulda hiç konuşamaz; bu tabloya seçici konuşmazlık denir ve ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için seçici konuşmazlık yazımıza bakabilirsiniz.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Kalabalık gruplar yerine tek bir arkadaşla kısa ve planlı buluşmalar ayarlayın.
- Yeni ortamlara önceden hazırlayın: nereye gidileceğini, kimlerin olacağını anlatın.
- Çocuğu "utangaç" diye etiketlemeyin, özellikle başkalarının yanında.
- Küçük cesur adımları fark edip takdir edin: "Bugün markette kendin teşekkür ettin, harikaydı."
- İlgi alanına uygun bir kurs ya da takım, ortak bir konu üzerinden arkadaşlık kurmayı kolaylaştırır.
- Zorlamak yerine eşlik edin; çocuğu kalabalığın içine itmek kaygıyı artırabilir.
Okulla nasıl iş birliği yapılır?
Öğretmenler, çocuğun okuldaki sosyal ilişkilerini evden çok daha iyi görür. Öğretmene çocuğunuzun mizacını anlatmak ve şu konularda destek istemek işe yarar:
- Grup çalışmalarında onu uyumlu ve sakin bir arkadaşla eşleştirmek
- Sınıf önünde aniden söz vermek yerine önceden hazırlanmasına fırsat tanımak
- Teneffüste yalnız kalıyorsa yapılandırılmış oyunlara katılmasını kolaylaştırmak
- Küçük başarılarını size de haber vermek
Okulun rehberlik servisi sınıf içindeki ilişkileri gözlemleyip size geri bildirim verebilir. Ev ve okulun aynı dili konuşması, çocuğun kendini güvende hissetmesini ve sosyal adımlarını hızlandırmasını sağlar [1].
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Çocuğunuz okula gitmek istemiyorsa, okulda hiç konuşmuyorsa, uzun süredir tek bir arkadaşı bile yoksa, zorbalığa uğradığından şüpheleniyorsanız ya da mutsuzluk, uyku ve iştah değişiklikleri eşlik ediyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından destek alın.
Çocuğunuzun kaygı düzeyine dair ilk fikri Çocuklarda Kaygı Testi verebilir; test tanı koymaz. Size yakın çocuk ve ergen psikiyatristlerini Psikiyatri Rehberi'nde il il bulabilirsiniz.
Bu konuda ücretsiz testler
Birkaç dakikada çözebilir, kendinizi daha iyi tanıyabilirsiniz. Testler tanı koymaz.
Utangaçlık ve İnsanlardan Çekinme Testi
Sosyal ortamlardaki konfor düzeyinizi ve insan ilişkilerindeki çekingenlik seviyenizi ölçen farkındalık t...
5 dk · ÜcretsizTesti çöz
Sosyal Anksiyete Testi
Bu test, sosyal ortamlarda yaşanan kaygı ve performans korkusunun günlük yaşamınıza etkisini tarama amacı...
8 dk · ÜcretsizTesti çöz
Çocuğum Neden Okula Gitmek İstemiyor Testi
Çocuğunuzun okula gitmek istememesinin arkasında ayrılık kaygısı mı, arkadaş sorunu mu, ders zorluğu mu y...
5 dk · ÜcretsizTesti çöz
Kaynaklar
- Social withdrawal in childhood (Rubin KH, Coplan RJ, Bowker JC) — Annual Review of Psychology (2009) ↑
- The Long Shadow of Temperament (Kagan J, Snidman N) — Harvard University Press (2004) ↑
- Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR) — American Psychiatric Association (2022) ↑
Bu yanıt genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel muayene, tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
