Otizm kaç yaşında anlaşılır, hangi belirtilerde uzmana gitmeliyim?

İlk işaretler hangi aylarda görülür?

Otizm bir gelişim farklılığıdır; belirtiler doğumdan itibaren yavaş yavaş belirginleşir. Amerikan Pediatri Akademisi, her çocuğa 18 ve 24 aylık kontrollerde otizme özgü tarama yapılmasını önerir ^[1]. Ailelerin en sık fark ettiği erken işaretler şunlardır:

• 12 aya doğru adı söylendiğinde dönüp bakmamak
• Göz temasının az ya da kısa olması
• 14 aya kadar ilginç bir şeyi göstermek için işaret etmemek
• 18 aya kadar "mış gibi" oyun oynamamak (oyuncak bebeği beslemek gibi)
• Sıra dizme, döndürme gibi tekrarlayan oyunlara aşırı ilgi
• Seslere, dokunmaya ya da ışığa alışılmadık tepkiler

Tanı neden bazen geç konur?

Tek başına bir belirti otizm demek değildir; konuşması geç kalan her çocuk otizmli değildir. Tanı, gelişim öyküsü, gözlem ve standart değerlendirme araçlarıyla konur ^[2]. Dil gelişimi iyi olan, belirtileri hafif çocuklarda farklılık ancak sosyal beklentiler arttığında, yani okul çağında belirginleşebilir. Bazı kişiler ise yetişkinlikte tanı alır.

Erken tanının değeri büyüktür: ne kadar erken başlanırsa, iletişim ve sosyal becerileri destekleyen eğitimlerden o kadar çok yararlanılır ^[3]. Ayrıntılar için otizm belirtileri rehberimize ve bebeklerde aylara göre erken işaretler yazımıza bakabilirsiniz.

Otizm ile konuşma gecikmesi aynı şey mi?

Hayır. Konuşması geç kalan bir çocuk göz teması kurar, isteğini işaret ederek gösterir, ilgisini sizinle paylaşır ve derdini jest ve mimiklerle anlatmaya çalışır. Otizmde ise asıl fark sosyal iletişimin kendisindedir: çocuk konuşsa bile bunu karşılıklı bir sohbet için kullanmakta zorlanabilir, duyduğu kelimeleri tekrar edebilir ya da yalnızca kendi ilgi alanından söz edebilir ^[2]. İşitme sorunları, genel gelişim geriliği ve dil bozuklukları da benzer görünebilir; bu yüzden değerlendirmede işitme testi ve ayrıntılı gelişim öyküsü önemlidir ^[1].

Gözlemlerinizi not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır: hangi becerilerin hangi ayda geldiğini, çocuğunuzun sizinle nasıl iletişim kurduğunu ve sizi endişelendiren davranışların ne sıklıkla görüldüğünü yazabilir, kısa videolar çekebilirsiniz.

Ne zaman uzmana gitmeli?

Yukarıdaki işaretlerden birkaçı birlikte görülüyorsa, çocuğunuz yaşıtlarından belirgin biçimde farklı görünüyorsa ya da içinizde bir şüphe varsa bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun. Değerlendirmenin nasıl yapıldığını otizm tanısı nasıl konur yazımızda anlattık.

İlk izlenim için Çocuklarda Otizm Testi'ni çözebilirsiniz; test tanı koymaz. Bulunduğunuz ildeki çocuk ve ergen psikiyatristlerine Psikiyatri Rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.