Rüyalarımın bir anlamı var mı?

Bilim ne diyor?

Önce bilimin ne dediğine bakalım. Rüyaların çoğu, uykunun hızlı göz hareketi evresinde görülür. Bu evrede beyin oldukça etkindir ve gün içinde edinilen bilgilerin işlenmesi, duyguların düzenlenmesi ve belleğin pekiştirilmesiyle ilgili süreçler yürür. Birçok araştırmacı rüyayı, bu işleme sürecinin yan ürünü olarak değerlendirir.

Bu nedenle rüya içerikleri çoğu zaman yaşamınızla bağlantılıdır: son günlerde meşgul olduğunuz konular, çözülmemiş bir gerilim, yaklaşan bir sınav ya da görüşme, bir kayıp, taşınma gibi geçiş dönemleri. Yani rüyalar geleceği haber vermez ama şu anki zihinsel ve duygusal meşguliyetinizi yansıtabilir.

Sık görülen rüya temaları

Sık görülen rüya temaları kültürden bağımsız olarak benzerdir: kovalanmak, düşmek, sınava hazırlıksız girmek, geç kalmak, dişlerin dökülmesi, uçmak. Bu temaların herkes için aynı anlama geldiği iddiası doğru değildir. Aynı rüya, farklı kişilerde farklı şeylere bağlanır. Bu yüzden "şunu gören şu olur" diyen yorum kitapları, bilimsel bir dayanağa sahip değildir.

Rüyalar işe yarar mı?

Peki rüyalar hiç işe yaramaz mı? Yarar. Terapide rüyalar, yorumlanacak şifreler olarak değil, kişinin kendi çağrışımlarına açılan bir kapı olarak kullanılır. Uzman "bu rüya şu demektir" demez; "bu rüyadaki o duygu size neyi hatırlatıyor?" diye sorar. Anlam, kişinin kendi yaşamından çıkar.

Kendi başınıza da yararlanabilirsiniz. Bir rüya defteri tutun ve uyanır uyanmaz yazın; rüyalar hızla silinir. Ayrıntıdan çok duyguyu not edin: korku muydu, utanç mıydı, özlem miydi? Birkaç hafta sonra defterinize bakın; tekrar eden temalar ve duygular, üzerinde durmaya değer konulara işaret edebilir.

Tekrarlayan rüyalar ve kâbuslar

Tekrarlayan rüyalar özellikle dikkat çekicidir. Çoğu zaman çözülmemiş bir gerilimle ya da sürmekte olan bir stresle bağlantılıdırlar. Stres azaldığında bu rüyaların seyrekleştiği sık görülür.

Kâbuslar ayrı bir başlıktır. Ara sıra kâbus görmek olağandır. Ancak kâbuslar sık tekrarlıyor, hep aynı içerikte sürüyor, uyumaktan korkmanıza yol açıyor ve gündüz işlevinizi bozuyorsa değerlendirilmelidir. Özellikle travmatik bir olaydan sonra başlayan ve tekrarlayan kâbuslar, travma sonrası stres tablosunun belirtisi olabilir ve etkili tedavileri vardır.

Rüyaları etkileyenler

Rüyaları etkileyen etkenleri de bilin: alkol (özellikle bırakma dönemlerinde canlı ve rahatsız edici rüyalar sık görülür), bazı ilaçlar, ateşli hastalıklar, uyku bölünmeleri, uyku apnesi, yatmadan hemen önce izlenen yoğun içerikler, düzensiz uyku saatleri.

Bir de şunu ekleyelim: rüyada gördüğünüz bir şeyin sorumluluğu size ait değildir. Rahatsız edici bir rüya görmek, kötü bir insan olduğunuzu ya da öyle bir şey isteyeceğinizi göstermez. Rüya içerikleri, uyanıkken kabul etmediğiniz düşünceleri de barındırabilir ve bu olağandır.

Ne zaman uzmanla görüşmeli?

Şu durumlarda bir uzmanla görüşün:

• Kâbuslar haftada birkaç kez tekrarlıyorsa
• Bir aydan uzun sürüyorsa
• Uyumaktan korkmaya başladıysanız
• Gündüz yorgunluğunuz belirginse
• Travmatik bir olaydan sonra başladıysa
• Uykuda bağırma ve şiddetli hareketler varsa

Bu tablolar için etkili ve kısa süreli tedaviler mevcuttur.