Dışarıda herkes bana bakıyor gibi hissediyorum, neden?
Herkesin size baktığını hissetmek çoğu zaman spotlight etkisi denen yaygın bir algı yanılgısıdır: kendimize odaklandığımız için başkalarının da bize odaklandığını sanırız. Araştırmalar insanların fark edilme olasılığını iki kattan fazla abarttığını gösteriyor. Bu his çok yoğunsa ve sizi dışarı çıkmaktan alıkoyuyorsa sosyal kaygının işareti olabilir [1][2].
Bu his neden ortaya çıkar?
Bir ortamdayken kendi görünüşümüz, sesimiz ve hareketlerimiz zihnimizi doldurur. Başkalarının bizi nasıl gördüğünü tahmin ederken bu yoğun iç deneyimden yola çıkarız. Bir deneyde öğrenciler giydikleri dikkat çekici tişörtü sınıfın yarısının fark edeceğini sandı; gerçekte fark edenler yaklaşık beşte birdi [1].
Sosyal kaygı ile ilişkisi
Sosyal kaygıda kişi dikkatini kendine çevirir, kendini dışarıdan izliyormuş gibi olumsuz bir imge oluşturur ve başkalarının bu imgeyi gördüğüne inanır. Göz temasından kaçınmak ya da sürekli kendini kontrol etmek gibi davranışlar bu hissi daha da güçlendirir [2].
- Kızarma, terleme ve ses titremesinin herkes tarafından görüldüğünü düşünmek
- Topluluk içinde yemek yemekten ya da konuşmaktan kaçınmak
- Bir ortamdan sonra saatlerce “Ne düşündüler?” diye kafa yormak
Paranoyadan farkı nedir?
Spotlight etkisinde kişi fark edildiğini abartır, ama başkalarının ona kötü niyetle baktığına ya da zarar vereceğine inanmaz. İnsanların sizi takip ettiğine ya da size karşı birleştiğine dair güçlü bir inanç varsa bir psikiyatriste başvurmak gerekir.
Bu hissi azaltmak için küçük deneyler yapabilirsiniz: dikkat çekeceğinizi düşündüğünüz bir kıyafetle dışarı çıkın ve gerçekten kaç kişinin baktığını sayın. Çoğu zaman beklediğinizden çok daha az kişinin fark ettiğini görürsünüz. Sosyal ortamlardan sonra “Ne düşündüler?” diye saatlerce düşünüyorsanız, bu düşüncelere ayırdığınız zamanı sınırlamak ve dikkatinizi başka bir etkinliğe yöneltmek de yardımcı olur.
Bu his ergenlik döneminde ve yeni bir ortama girildiğinde daha yoğun yaşanabilir ve çoğu zaman alıştıkça azalır. Aylardır sürüyor ve sizi kısıtlıyorsa destek almak iyi bir adımdır.
Bu his nasıl azalır?
Dikkatinizi çevrenize ve karşınızdakine çevirmek, küçük deneylerle beklentinizi sınamak ve güvenlik davranışlarını adım adım bırakmak bu hissi zamanla azaltır.
Konuyu spotlight etkisi ve sosyal fobi yazılarımızda anlattık. Destek için ilinizdeki psikologları sitemizde inceleyebilirsiniz.
Bu konuda ücretsiz testler
Birkaç dakikada çözebilir, kendinizi daha iyi tanıyabilirsiniz. Testler tanı koymaz.
Anksiyete Testi
Zihninizdeki sürekli düşünceler, gelecek endişesi ve bedensel gerginlikler günlük yaşamınızı ne kadar etk...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Panik Atak Testi
Kalp çarpıntısı ve buna eşlik eden ölüm korkusunun şiddetini, günlük yaşamınıza etkisini ve anksiyete düz...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Aşırı Düşünme (Overthinking) Testi
Zihnindeki susmayan sesleri, sürekli tekrarlayan düşünce döngülerini ve karar vermeni zorlaştıran analiz...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Kaynaklar
Bu yanıt genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel muayene, tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
