Bayılacak gibi olmak neden olur, ne yapmalı?

Bu his neden olur?

Beyne giden kan akımı ya da kandaki oksijen ve şeker dengesi kısa süreliğine bozulunca beden "uzan" uyarısı verir. Bu uyarıyı başlatan nedenler birbirinden çok farklıdır:

• Kaygı ve panik: Yoğun korku anında hızlı ve sık nefes alınır. Kandaki karbondioksit düşer; baş dönmesi, ellerde karıncalanma, uzaklaşma hissi ve "düşüp bayılacağım" korkusu başlar. Panik atakta tansiyon genellikle yükseldiği için gerçek bayılma seyrektir. Ayrıntılı bilgi panik atak rehberimizde var.
• Refleks (vazovagal) bayılma: Sıcak ve kalabalık ortam, uzun süre ayakta kalmak, ağrı ya da kan görmek nabzı ve tansiyonu birden düşürebilir. Kan aldırırken yaşanan bayılma bu gruptadır; bu soruda ayrıca anlattık.
• Ani ayağa kalkmak: Özellikle sıvı az alındığında ya da tansiyon düşürücü ilaç kullanılıyorsa, oturduğunuz yerden hızla kalkınca tansiyon bir an düşer.
• Açlık, susuzluk ve kansızlık: Uzun süre yemek yememek, ishal ya da kusmayla sıvı kaybı ve demir eksikliği bu hissi sıklaştırır.
• Kalp ve ritim sorunları: Seyrek ama önemli bir nedendir. Bu yüzden belirtiler tekrarlıyorsa kalp de değerlendirilir.

İlaç kullanıyorsanız

Bu soruyu bir antidepresan yazısını okurken sordunuz. Fluoksetin içeren Zedprex gibi ilaçların bilinen yan etkileri arasında baş dönmesi de vardır. Bu yan etki çoğu zaman ilk haftalarda ya da doz artırılınca görülür ve zamanla azalır. Şunlara dikkat edin:

• İlacı kendi kararınızla bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin. Baş dönmesi başladıysa ilacı yazan hekime ne zaman başladığını anlatın.
• Başka ilaçlar, ağrı kesiciler ya da bitkisel ürünler kullanıyorsanız birlikte kullanım uygun olmayabilir. Hekiminize ve eczacınıza mutlaka söyleyin. Ön bilgi için ilaç etkileşimi sorgulama aracımıza bakabilirsiniz.
• Baş dönmesine bulantı, kafa karışıklığı, titreme, aşırı terleme ya da ateş eşlik ediyorsa beklemeden hekime başvurun.

O an ne yapmalı?

1. Hemen oturun ya da uzanın. Uzanabiliyorsanız bacaklarınızı bir yastık ya da sandalyeyle yükseltin. Düşüp bir yerinizi çarpmanız, bayılmaktan daha büyük risktir.
2. Nefesinizi yavaşlatın. Burnunuzdan 4 saniye alın, ağzınızdan 6 saniyede verin. Nefesi uzun vermek, kaygıya bağlı baş dönmesini birkaç dakikada hafifletir.
3. Sıkan kıyafetleri gevşetin, serin bir yere geçin.
4. Kendinizi toparlayınca yavaşça doğrulun. Bir süre oturduktan sonra kalkın, su için. Uzun süredir aç kaldıysanız bir şeyler yiyin.
5. O gün araç kullanmayın, yüksek bir yere çıkmayın.

Ne zaman hemen 112?

• Bilinç kaybı olduysa ve kişi bir iki dakika içinde kendine gelmediyse
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da düzensiz, çok hızlı çarpıntı varsa
• Bayılma hissi efor sırasında ya da uzanırken başladıysa
• Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da vücudun bir yarısında güçsüzlük varsa
• Düşüp başını çarptıysa, kasılma olduysa ya da hamilelik varsa

Tekrarlıyorsa ne yapılır?

Önce aile hekiminize ya da bir dahiliye uzmanına başvurun. Tansiyon ve nabız ölçümü, kalp grafiği (EKG), kan sayımı, kan şekeri ve tuz değerleri çoğu nedeni ortaya koyar. Bu tetkikler normal çıkıyor ama bayılma hissi hep yoğun korkuyla, kalabalıkta ya da belirli ortamlarda geliyorsa altta panik bozukluğu ya da kaygı olabilir. Bu tablo uygun tedaviyle belirgin biçimde düzelir. Psikoterapide nefes ve bedensel duyumlarla çalışılır, gerekirse ilaç tedavisi eklenir. Bedensel belirtilerin ruhsal nedenlerle ortaya çıktığı daha seyrek durumlar konversiyon bozukluğu başlığında anlatılıyor.