Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissediyorum, bu normal mi?
Bu his çok yaygın ve tek başına bir hastalık belirtisi olmak zorunda değil. Ancak süreklilik kazandıysa, günün büyük bölümünü kaplıyorsa ve hayatınızı kısıtlıyorsa üzerinde durmaya değer. Bu tabloya yaygın kaygı bozukluğu denir ve tedavisi vardır.
Kaygı ne zaman sorun olur?
Kaygının kendisi kötü bir şey değildir. Tehlikeyi önceden görmemizi, hazırlıklı olmamızı sağlayan bir sistemdir. Sorun, bu sistemin gerçek bir tehdit yokken de sürekli açık kalmasıdır. O zaman beden tetikte kalır: kaslar gerilir, kalp hızlanır, sindirim bozulur, uyku yüzeyselleşir. Zihin ise olasılıkları tarar ve en kötü senaryoyu kurar.
Yaygın kaygı bozukluğunun belirtileri
Yaygın kaygı bozukluğunda şunlar görülür: neredeyse her gün süren ve kontrol edilemeyen endişe, huzursuzluk, kolay yorulma, dikkatin dağılması, sinirlilik, kas gerginliği, uyku sorunları. Endişenin konusu sürekli değişir: sağlık, para, çocuklar, iş, trafik. Bir konu çözülünce yerini başkası alır. Kişi çoğu zaman "ben zaten endişeli biriyim" der ve bunu kişilik özelliği sanır.
Bedensel belirtileri de sık görülür ve çoğu kişi önce bu belirtiler için hekime gider: mide bulantısı, karın ağrısı, çarpıntı, göğüste sıkışma, baş ağrısı, boyun ve omuz ağrıları, nefes yetmezliği hissi. Tetkikler temiz çıkar ama şikâyet sürer. Bu, hastalığın "uydurma" olduğu anlamına gelmez; kaygı bedende gerçek belirtiler üretir.
Başka nedenler
Başka nedenleri de değerlendirmek gerekir. Tiroit bezinin fazla çalışması, kansızlık, bazı ilaçların yan etkileri, aşırı kafein, alkol ve nikotin bırakma dönemleri benzer belirtiler yapabilir. Bu nedenle uzun süren kaygıda basit tetkikler istenmesi olağandır.
Kendinize nasıl yardım edebilirsiniz?
Kendinize yardımcı olabileceğiniz somut şeyler var. Birincisi endişe saati: gün içinde aklınıza takılan endişeleri hemen çözmeye çalışmak yerine bir deftere yazın ve akşam belirlediğiniz on beş dakikalık "endişe saatinde" ele alın. Bu yöntem endişeyi güne yaymayı engeller ve etkisi araştırmalarla desteklenmiştir. İkincisi çözülebilir-çözülemez ayrımı: yazdığınız her endişenin karşısına, bugün atabileceğiniz somut bir adım varsa onu yazın; yoksa "elimde değil" diye işaretleyin. Üçüncüsü kafein sınırlaması; kahve ve enerji içeceği kaygıyı doğrudan yükseltir. Dördüncüsü düzenli hareket; haftada birkaç kez yapılan yürüyüş bile kaygı düzeyini ölçülebilir biçimde düşürür. Beşincisi nefes çalışması; günde on dakika, atak anında değil düzenli yapıldığında işe yarar.
Güvenlik davranışlarına dikkat edin. Sürekli haber okumak, yakınlarınızı arayıp kontrol etmek, aynı şeyi defalarca sormak, internette belirti aramak kısa vadede rahatlatır ama kaygıyı uzun vadede büyütür. Bu davranışları azaltmak, tedavinin önemli bir parçasıdır.
Tedavi
Tedavi tarafında yaygın kaygı bozukluğu iyi yanıt veren bir tablodur. Bilişsel davranışçı terapi ilk sıradadır; endişe örüntüsünü ve güvenlik davranışlarını hedef alır. Gerektiğinde ilaç tedavisi eklenir; bu ilaçların etkisi birkaç hafta içinde başlar. Kısa süreli kullanılan sakinleştiriciler kriz anları için düşünülebilir ama uzun süreli çözüm değildir.
Ne zaman uzmana görünmeli?
Şu durumlarda bir uzmanla görüşün:
- Bu his altı aydan uzun sürüyorsa
- Günlük işlerinizi aksatıyorsa
- Uykunuzu bozuyorsa
- Bedensel şikâyetler nedeniyle sık hekime başvuruyorsanız
- Alkol ya da sakinleştirici kullanımınız arttıysa
- Panik atak eklendiyse
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa bekletmeyin; acil durumda 112'yi arayın.
Bu konuda ücretsiz testler
Birkaç dakikada çözebilir, kendinizi daha iyi tanıyabilirsiniz. Testler tanı koymaz.
Anksiyete Testi
Zihninizdeki sürekli düşünceler, gelecek endişesi ve bedensel gerginlikler günlük yaşamınızı ne kadar etk...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Aşırı Düşünme (Overthinking) Testi
Zihnindeki susmayan sesleri, sürekli tekrarlayan düşünce döngülerini ve karar vermeni zorlaştıran analiz...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Hep Bir Şey Olacakmış Gibi mi Hissediyorum?
Sürekli tetikte hissediyor, telefon çaldığında ya da kapı vurulduğunda kötü bir haber alacakmış gibi irki...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Bu yanıt genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel muayene, tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
