İlaçlar ve Tedavi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Citoles da Cipralex de essitalopram içerir, yani Citoles Cipralex'in eşdeğeri olan bir ilaçtır. Eşdeğer ilaçların aynı etkiyi göstermesi beklenir. Citoles reçeteli bir antidepresandır. Birkaç gün ara vermek bazı kişilerde baş dönmesi, huzursuzluk ve uyku sorunları gibi kesilme belirtilerine yol açabilir. Bu yüzden ilacınızı aksatmamaya çalışın. İlacınız bittiyse aile hekiminize başvurabilirsiniz, raporlu ilaç kullanıyorsanız aile hekiminiz de reçete yazabilir.

Citoles'in etken maddesi essitaloprandır. Bu ilaç bazı kişilerde gün içinde uyku hâli, bazılarında ise uykusuzluk yapabilir. Bu yan etkiler çoğu zaman ilk birkaç hafta içinde azalır. Gün içinde uyuklama yaşıyorsanız ilacı akşam almak, uykusuzluk yaşıyorsanız sabah almak yardımcı olabilir. Saat değişikliği için doktorunuza danışın. Uyuklama araç kullanımı ya da iş güvenliği açısından risk oluşturuyorsa doktorunuzu beklemeden bilgilendirin.

Selectra'nın etken maddesi olan sertralin, uzun yıllardır yaygın olarak kullanılan ve genel olarak iyi tolere edilen bir antidepresandır. En sık görülen yan etkiler mide bulantısı, uyku değişiklikleri ve cinsel yan etkilerdir. Bunlar çoğu zaman yönetilebilir. Doktor kontrolünde kullanıldığında böbrek ya da karaciğere zarar vermesi beklenmez, ancak bu organlarda hastalığı olanlarda doz ayarlanabilir. Tedavinin süresine doktorunuzla birlikte karar vermeye devam edin ve düzenli kontrollerinizi aksatmayın.

Selectra'nın etken maddesi de sertralindir, yani Lustral ile aynı etken maddeyi içeren eşdeğer bir ilaçtır. Eşdeğer ilaçların etkisinin aynı olması beklenir, ama bazı kişiler yardımcı maddeler nedeniyle küçük farklar hissedebilir. Selectra da reçeteli bir antidepresandır. İlacınız bitmek üzereyse ilacı aniden kesmemek için doktorunuza ya da aile hekiminize başvurun. Raporlu ilaç kullanıyorsanız reçeteyi aile hekiminiz de yazabilir.

Lustral'in etken maddesi sertralin, Cipralex'inki essitaloprandır. İkisi de aynı ilaç grubundandır ve çalışmalarda etkinlikleri birbirine yakındır. Hangisinin daha iyi olduğu kişiye göre değişir. Doktorlar seçim yaparken yaşadığınız belirtileri, olası yan etkileri, kullandığınız diğer ilaçları, hamilelik planını ve geçmişte işe yarayan tedavileri göz önüne alır. Arkadaşınıza iyi gelen ilaç size de en uygunu olmayabilir. Doktorunuza bu ilacı neden seçtiğini sormaktan çekinmeyin.

Sertralin aç ya da tok alınabilir. Ancak mide bulantısı yaşıyorsanız yemekle birlikte almak bu yan etkiyi azaltabilir. En önemlisi ilacı her gün aynı saatte almak. Lustral bazı kişilerde uykusuzluk, bazılarında ise uyku hâli yapabilir. Uykusuzluk yaşıyorsanız sabah, gün içinde uyuklama yaşıyorsanız akşam almak daha uygun olabilir. Saat değişikliğini yapmadan önce doktorunuza ya da eczacınıza danışmanızı öneririm.

Sertralinin antidepresan etkisi genellikle 2 ile 6 hafta arasında ortaya çıkar. Bu yüzden iki haftada belirgin bir fark hissetmemeniz sık görülen bir durumdur. İlk haftalarda uyku ve enerjide küçük değişiklikler, ruh hâlindeki düzelmeden önce gelebilir. Mide bulantısının geçmiş olması da vücudunuzun ilaca uyum sağladığını gösteriyor. Doktorunuzun önerdiği gibi sabırla devam edin. Dört ile altı hafta sonra hâlâ fayda görmezseniz doz ayarlaması için doktorunuzla görüşün.

Lustral'in etken maddesi sertralin olan bir antidepresandır ve reçeteyle verilir. Arkadaşınıza iyi gelmesi size de uygun olduğu anlamına gelmez, çünkü doz, olası yan etkiler ve kullandığınız diğer ilaçlarla etkileşim kişiye göre değerlendirilmelidir. Kendi başına başlanan ilaç tanının gözden kaçmasına da yol açabilir. Psikiyatriste gitmekten çekiniyorsanız, ilk görüşmenin sadece bir konuşma olduğunu bilmek rahatlatabilir. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız beklemeden bir psikiyatristten randevu alın.

Psikiyatri tedavisi görüyor olmak tek başına ehliyet almaya engel değildir. Sürücü sağlık raporundaki değerlendirme, mevcut durumunuza ve araç kullanma güvenliğinize göre yapılır. Tedaviyle iyi durumda olan birçok kişi sorunsuz şekilde ehliyet alabiliyor. Tedavi bilgilerinizi saklamak yerine psikiyatristinizle konuşmanız ve gerekirse durumunuzu gösteren bir belge almanız en doğrusu. Kullandığınız ilacın uyku hâli yapıp yapmadığını da doktorunuza sorun.

Sana reçete edilmemiş bir dikkat ilacını kullanmak doğru değil. Bu ilaçlar çarpıntı, uykusuzluk, kaygı ve bağımlılık gibi ciddi yan etkilere yol açabilir, kalp sorunu olan kişilerde ise tehlikeli olabilir. Ayrıca tanısı olmayan birinde beklenen başarı artışını sağladığına dair kanıtlar zayıf. Uykunu düzenlemek ve kısa çalışma-mola döngüleri kurmak çok daha güvenli bir yol. Odaklanma sorunun uzun süredir varsa değerlendirme için bir psikiyatriste başvurabilirsin.

Bipolar bozuklukta ilaçların doktor kontrolü olmadan bırakılması yeni bir atak riskini belirgin şekilde artırır. Az uyumaya başlaması da erken bir uyarı işareti olabilir. Kardeşinizle tartışmak yerine "iki yıldır seni çok iyi görüyorum, bunu korumak istiyorum" diyerek konuşun ve psikiyatristine birlikte gitmeyi önerin. İlaçla ilgili kaygılarını doktoruyla konuşması önemli. Belirgin taşkınlık, tehlikeli davranışlar ya da kendine zarar verme riski görürseniz 112'yi arayın.

Önce tebrikler, endişelenmeniz de çok doğal. Lütfen ilacı kendi kararınızla aniden bırakmayın. Ani bırakma hem kesilme belirtilerine hem de depresyonun geri dönmesine yol açabilir, tedavi edilmeyen depresyonun da gebeliğe etkileri vardır. En kısa sürede psikiyatristiniz ve kadın doğum uzmanınızla görüşün. Hamilelikte kullanılabilecek seçenekler ve doz ayarlaması birlikte değerlendirilir. Bu karar faydalar ve riskler tartılarak sizinle birlikte verilir.

Uzun süre kullanılan bazı uyku ilaçları vücudun onlara alışmasına yol açar. Bu yüzden bırakmak mümkün, ama mutlaka doktor kontrolünde ve dozu yavaş yavaş azaltarak yapılmalı. Ani bırakma ciddi yoksunluk belirtilerine yol açabilir, lütfen kendi başınıza denemeyin. İleri yaşta bu ilaçlar düşme ve unutkanlık riskini de artırabildiği için bu soruyu sormanız çok yerinde. Bir psikiyatristle görüşerek güvenli bir azaltma planı ve uyku için ilaçsız yöntemler konuşabilirsiniz.

Bu soruyu sormanız çok doğal. Uygun dozda ve düzenli takiple kullanılan dikkat eksikliği ilaçlarının çocuğun kişiliğini değiştirmesi beklenmez. Donukluk gibi bir etki görülürse bu genellikle dozun ayarlanması gerektiğini gösterir. Tedavi edilmeyen dikkat eksikliği ise okul başarısı ve özgüven üzerinde zorluklara yol açabilir. Kaygılarınızı doktorunuzla açıkça konuşun. İlacın yanında aile eğitimi ve okul desteği de planlanabilir.

Bu çekince çok yaygın. Antidepresanlar alışkanlık yapan ilaçlar gibi bağımlılık yapmaz. Ancak doktor kontrolü olmadan aniden bırakıldıklarında baş dönmesi ya da huzursuzluk gibi geçici kesilme belirtileri görülebilir. Bu yüzden bırakma süreci de doktorla birlikte, doz yavaş yavaş azaltılarak yürütülür. Her hastanın ilacı ömür boyu kullanması gerekmez. Kaygılarınızı doktorunuzla açıkça konuşmanız en doğru adım olacaktır.

Evet, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişiler için psikiyatri muayenesini ve ödeme listesindeki psikiyatri ilaçlarını SGK karşılar. Devlet hastanelerinde muayene büyük ölçüde ücretsizdir; SGK ile anlaşmalı özel hastanelerde ek ücret alınır. Anlaşmasız özel muayenehanelerde ve çoğu özel psikoterapi seansında ücretin tamamını kişi öder.

Antidepresanlar, kaygı ilaçları, duygudurum dengeleyiciler ve antipsikotiklerin çoğu SGK'nın ödeme listesindedir. Kişiden reçete ve ilaç katılım payı alınabilir; eşdeğer ilaçlar arasında fiyat farkı varsa bu farkı kişi öder. Bazı ilaçların uzun süre ödenebilmesi için uzman hekim raporu gerekir. Rapor sürecini psikiyatri ilaç raporu ve antidepresan ilaç raporu yazılarımızda anlattık.

Hayır, psikiyatri ilaçları adli sicile işlemez. Adli sicil yalnız mahkeme kararlarını ve cezaları kapsar; muayene, tanı ve kullandığınız ilaçlar sağlık kaydında tutulur ve özel nitelikli kişisel veri olarak korunur. İşvereniniz ya da çevreniz bu bilgilere sizin izniniz olmadan erişemez.

Genel olarak hayır. İşverenler sizin rızanız olmadan sağlık kayıtlarınızı göremez. Bazı mesleklerde (örneğin silah taşıyan görevler ya da bazı kamu sınavları) sağlık kurulu raporu istenebilir; bu durumda değerlendirme o anki sağlık durumunuza göre yapılır. Düzenli tedavi alan ve belirtileri kontrol altında olan kişilerin çoğu çalışma hayatını sorunsuz sürdürür.

Psikiyatri kan tahlilini iki nedenle ister: ruhsal belirtilere yol açabilecek bedensel nedenleri dışlamak ve ilaç tedavisinin güvenli olup olmadığını izlemek. Kanda genellikle tiroit hormonları, B12 ve D vitamini, kansızlık için kan sayımı, şeker, karaciğer ve böbrek değerleri, bazı ilaçlarda ise ilacın kandaki düzeyi kontrol edilir.

Bazı bedensel sorunlar depresyon, kaygı, yorgunluk ya da unutkanlık gibi ruhsal belirtilere çok benzeyen tablolar oluşturabilir:

Psikiyatri tedavisinin süresi tanıya göre değişir. Depresyon ve kaygı bozukluklarında ilacın etkisi genellikle 2–6 haftada belirginleşir; iyileşmeden sonra tekrarlamayı önlemek için ilaca çoğunlukla 6–12 ay daha devam edilir. Bu nedenle ilk kez tedavi alan birçok kişide toplam süre yaklaşık bir yıl civarındadır.

Tedavinin süresini belirleyen bir başka konu da düzenliliktir. İlacı her gün aynı saatte almak, kontrolleri aksatmamak ve yan etkileri hekiminize zamanında bildirmek, tedavinin gereksiz yere uzamasını önler. Düzenli uyku, alkolden uzak durmak ve mümkünse terapiyle desteklenmek de iyileşmeyi hızlandırır. Sık sorulanlar

Sağlıklı bir kişide zekâyı ya da hafızayı artırdığına dair onaylı bir kullanımı yoktur. Nootropil'in etken maddesi pirasetamdır ve kullanma talimatında belirtilen kullanım alanları sınırlıdır. Sınav başarısını ya da iş performansını yükseltmek amacıyla kullanılması doğru değildir ve beklenen yararı sağlamaz.

Bu ilacın adı, beyin üzerinde etkili anlamına gelen nootropik sözcüğünden gelir ve bu ad çoğu zaman yanlış bir beklenti yaratır. Kullanma talimatına göre pirasetam, belirli tıbbi durumlarda kullanılır: kortikal miyoklonus denen istem dışı kas seğirmelerinde, baş dönmesinin bazı biçimlerinde ve sekiz yaş üstü çocuklarda disleksi tedavisine destek olarak. Bu kullanım alanlarının hiçbiri sağlıklı kişide bilişsel performansı artırmak değildir.

Evet, uyku hâli yapabilir ve bu, ilacın en sık bildirilen yan etkilerinden biridir. İçeriğindeki klordiazepoksit benzodiazepin grubundandır; yatıştırıcı etkisi nedeniyle gün içinde uyku hâli, halsizlik ve dikkat dağınıklığı görülebilir. Bu nedenle ilacı kullanırken araç ve tehlikeli makine kullanılmamalı, dikkat gerektiren işlerden kaçınılmalıdır.

Tranko Buskas iki etken madde içerir. Birincisi klordiazepoksittir; kaygıyı azaltan, yatıştırıcı etkili bir maddedir. İkincisi klidinyum bromürdür; sindirim sistemindeki kasılmaları azaltır. Bu ikili, kaygının eşlik ettiği mide ve bağırsak yakınmalarında kullanılır. Kullanma talimatına göre huzursuz bağırsak sendromu ve benzeri durumlarda, kaygıyla birlikte görülen sindirim şikâyetlerinde reçeteyle verilir.

Zedprex markasının ülkemizde yaygın olarak bulunan biçimi kapsüldür. Fluoksetinin sıvı formu bazı ülkelerde ve bazı markalarda bulunur; ülkemizdeki bulunabilirliği döneme ve eczaneye göre değişir. Çocuklarda kullanım kararı yalnızca çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına aittir ve tedavi boyunca yakın izlem gerektirir.

Ailelerin şurup aramasının iki nedeni vardır. Birincisi çocuğun kapsül yutmakta zorlanmasıdır. İkincisi ise dozun küçük basamaklarla ayarlanması gerekliliğidir; çocuklarda başlangıç dozu erişkinden düşüktür ve artış kademeli yapılır. Sıvı form bu iki ihtiyacı da karşılar. Sıvı form bulunamadığında hekim, uygun dozda kapsül seçeneklerini değerlendirir ya da başka bir etken maddeye yönelebilir. Kapsülü kendi başınıza açıp içeriğini bölmeyin; bu, alınan dozun öngörülemez hâle gelmesine yol açar ve tedaviyi güvensiz kılar.

Prozac'ın etken maddesi fluoksetindir ve aynı etken maddeyi içeren birçok ürün bulunur; ülkemizde en bilinenleri Zedprex, Depreks ve Fulsac gibi markalardır. Bunlara eşdeğer ilaç denir ve etkinlik açısından aralarında beklenen belirgin bir fark yoktur. Fark genellikle fiyatta, kutu içeriğinde ve yardımcı maddelerdedir.

Eşdeğer ilaç kavramını anlamak, bu sorunun yanıtını netleştirir. Bir ilacın özgün markası, geliştiren firma tarafından belirli bir süre koruma altında üretilir. Bu süre dolduktan sonra başka firmalar aynı etken maddeyi aynı dozda üretebilir. Ancak bunu yapabilmek için biyoeşdeğerlik denen bir ölçütü sağlamaları gerekir: ürünün kandaki emilim hızı ve miktarı, özgün ürünle belirli sınırlar içinde aynı olmalıdır. Bu ölçüt sağlanmadan ruhsat verilmez.

Her ikisini de yapabilir. Sertralin bazı kişilerde belirgin uyku hâli, bazılarında ise uykuya dalmada güçlük yaratır; hangisinin görüleceği kişiden kişiye değişir ve önceden kestirilemez. Bu nedenle ilacın sabah mı akşam mı alınacağı, ilk haftalarda yaşadığınız etkiye bakılarak hekimle birlikte belirlenir.

Sertralin, seçici serotonin geri alım engelleyicileri grubundandır. Bu gruptaki ilaçlar uyku düzenini iki yönlü etkiler. Serotonin sisteminin uyanıklığı destekleyen yönü nedeniyle bir bölüm kişide uykuya dalma gecikir ve gece bölünmeleri artar. Buna karşılık kaygı ve zihinde dönüp duran düşünceler azaldıkça uyku kalitesi belirgin biçimde düzelir. Yani ilk haftalarda uyku bozulurken, sonraki haftalarda aynı ilaç uykuyu iyileştirebilir.

Atarax çoğu kişide güvenle kullanılan bir ilaçtır, ancak kalp ritmi üzerinde iyi bilinen bir etkisi vardır. Bu etki yüksek dozlarda ve risk taşıyan kişilerde önem kazanır; 2015 yılında Avrupa genelinde doz sınırlamaları getirilmesinin nedeni de budur. Belirlenen kurallara uyulduğunda risk oldukça düşüktür.

Atarax'ın etken maddesi hidroksizindir ve antihistaminikler grubundandır. Kullanma talimatına göre kaygıya bağlı gerginlikte, kaşıntılı deri hastalıklarında ve ameliyat öncesi rahatlatma amacıyla kullanılır. Yatıştırıcı etkisi nedeniyle uykuya da yardımcı olur. Bir antidepresan ya da bağımlılık yapan bir yatıştırıcı değildir; bu yönüyle benzodiazepinlerden ayrılır ve kısa süreli kaygı tedavisinde tercih edilebilir.

Etkileyebilir, ancak bu etki çoğu çocukta küçüktür ve izlemle yönetilebilir. Uzun süreli kullanımda bazı çocuklarda boy artışında ve kilo alımında yavaşlama görülür; bu yavaşlama genellikle ilk yıllarda belirgindir ve zamanla azalır. Bu nedenle tedavi boyunca boy ve kilo düzenli ölçülür.

Bu etkinin nedeni büyük ölçüde iştahtır. Metilfenidat, uyarıcı bir ilaçtır ve etkili olduğu saatlerde iştahı azaltır. Öğle yemeğini atlayan ya da çok az yiyen bir çocuğun günlük aldığı kalori düşer; bu da büyüme hızını etkiler. İştah akşam saatlerinde ilacın etkisi azaldığında geri gelir. İkinci bir mekanizma olarak büyüme hormonu düzenini etkilediği de araştırılmıştır, ancak asıl belirleyici beslenmedir.

Dikkatli olmak gerekir. Sorun öksürük şurubunun kendisi değil, içindeki etkin maddedir: dekstrometorfan içeren öksürük kesici şuruplar Efexor XR ile birlikte alındığında serotonin sendromu riski taşır. Bu nedenle soğuk algınlığı ürünlerini, reçetesiz satılıyor olsalar bile eczacıya ya da hekime sormadan kullanmamak gerekir.

Efexor XR'ın etken maddesi venlafaksindir ve serotonin ile noradrenalin geri alım engelleyicileri grubundadır. Beyindeki serotonin düzeyini yükselterek etki gösterir. Aynı yönde etki eden bir başka madde eklendiğinde serotonin etkinliği beklenenden fazla artabilir; ortaya çıkan tabloya serotonin sendromu denir. Bu tablo çoğu zaman hafif seyreder ama ağır biçimleri acil müdahale gerektirir.

Bu birleşimden genellikle kaçınılır ve nedeni oldukça nettir. Karar hekiminize aittir, ancak süreci anlamanız önemlidir.

Alprazolam, karaciğerde CYP3A4 adı verilen enzim tarafından parçalanır. İtrakonazol ve ketokonazol ise bu enzimi çok güçlü biçimde baskılar. Birlikte kullanıldığında alprazolam vücutta çok daha uzun süre kalır ve kan düzeyi belirgin biçimde yükselir. Bu artış, bazı çalışmalarda birkaç kat düzeyinde bildirilmiştir. Yani dozunuzu değiştirmemiş olsanız bile, etki çok daha güçlü hâle gelir.

Evet, bu iki ilaç birlikte kullanılabilir ve epilepsi tedavisinde birlikte reçete edilmeleri seyrek değildir. Ancak bu birleşim yakın izlem gerektirir ve kararı yalnız hekiminiz verir.

İkisi farklı mekanizmalarla çalışır. Klonazepam, benzodiazepin grubundandır ve beyindeki GABA sisteminin baskılayıcı etkisini güçlendirir. Valproat ise farklı yollardan nöbet eşiğini yükseltir ve ayrıca duygudurum düzenleyici olarak da kullanılır. Bu nedenle bazı nöbet tiplerinde birlikte kullanım anlamlı olabilir.

Bazıları alınabilir, bazılarında dikkat gerekir. Asıl mesele, soğuk algınlığı ilaçlarının çoğunun birleşik ürün olmasıdır: tek bir kutuda ağrı kesici, burun açıcı, öksürük kesici ve antihistaminik bir arada bulunabilir. Bu nedenle "grip ilacı" demek yerine kutunun üzerindeki etken maddelere bakmak gerekir.

Dikkat gerektiren grup burun açıcılardır. Psödoefedrin ve fenilefrin gibi maddeler damarları büzerek burun tıkanıklığını açar; ancak aynı mekanizmayla kalp hızını ve kan basıncını yükseltebilir. Metilfenidat da benzer bir etki gösterdiği için ikisi birlikte kullanıldığında çarpıntı, tansiyon yükselmesi, huzursuzluk, uykusuzluk ve titreme görülebilir. Bu nedenle bu grup, metilfenidat kullanan kişilerde mümkünse tercih edilmez.