Kendimi değersiz hissediyorum, bu depresyon belirtisi mi?

Depresyon mu, düşük öz saygı mı?

Değersizlik hissine aşağıdakiler eşlik ediyor ve en az iki haftadır sürüyorsa depresyon açısından değerlendirme gerekir ^[1]:

• Günün çoğunda süren keyifsizlik ya da boşluk hissi
• Eskiden sevdiğiniz şeylerden zevk alamamak
• Uykuda ve iştahta belirgin değişiklik
• Enerji kaybı, odaklanma güçlüğü
• Umutsuzluk ya da ölüm düşünceleri

Düşük öz saygı ise daha uzun süreli, kişinin kendine bakışıyla ilgili bir yatkınlıktır. Uzun süreli araştırmalar, düşük öz saygının ilerleyen dönemde depresyon riskini artırdığını göstermiştir ^[2]. Yani ikisi birbirini besleyebilir.

Bu his nasıl beslenir?

Değersizlik hissi çoğu zaman zihnin bazı alışkanlıklarıyla güçlenir ^[3]:

• Tek bir hatayı genellemek: "Bunu da beceremedim, hiçbir şeyi beceremiyorum."
• Olumluyu yok saymak: "Beni övdüler ama kibarlık olsun diye."
• Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamak

Bu düşünceleri fark edip sorgulamak, bilişsel davranışçı terapinin temel adımlarından biridir.

Değersizlik hissi nereden gelir?

Kendimize bakışımız çoğu zaman çocuklukta duyduğumuz sözlerle ve yaşadığımız deneyimlerle şekillenir. Sürekli eleştirilen, başkalarıyla kıyaslanan ya da sevgiyi başarıya bağlı hisseden çocuklar yetişkinlikte de değerlerini başarılarına göre ölçebilir. Zorbalık, ihmal, ayrılıklar ve iş kayıpları gibi yaşantılar da bu hissi güçlendirebilir.

Bu, geçmişin değiştirilemez bir kader olduğu anlamına gelmez. Terapide bu hissin kökleri anlaşılır; kişinin kendine yönelttiği sert iç sesi fark etmesi ve yerine daha gerçekçi ve şefkatli bir bakış koyması üzerinde çalışılır ^[3]. Öz saygının yaşam boyunca değişebildiği gösterilmiştir; yani üzerinde çalışılabilir ^[2].

Ne iyi gelir?

1. Kendinize bir arkadaşınıza konuşur gibi konuşun.
2. Gün sonunda küçük de olsa başardığınız üç şeyi yazın.
3. Sizi küçümseyen ilişkilerde sınır koyun.
4. Size iyi gelen bir etkinliği haftalık programınıza ekleyin.

Ne zaman yardım almalı?

Bu his iki haftadan uzun sürüyorsa, işinizi ve ilişkilerinizi etkiliyorsa bir uzmanla görüşün. Kendinize zarar verme ya da yaşamaya değmediği düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın. Öz saygıyla ilgili önerileri öz güven eksikliği yazımızda bulabilirsiniz.

Kendinizi değerlendirmek için Depresyon Testi ve Öz Saygı Testi bir başlangıç noktası olabilir; sonuçlar tanı koymaz. İlinizdeki psikiyatri ve psikoloji uzmanlarını sitemizde bulabilirsiniz.