Diğer Konular Hakkında Sık Sorulan Sorular

İnmeden sonra sinirlilik, sebepsiz ağlama ve kişilik değişiklikleri sık görülür. Bu durum beynin etkilenen bölgesiyle ya da inme sonrası depresyonla ilişkili olabilir. Babanız bunu bilerek yapmıyor. Bu belirtiler tedavi edilebildiği için hem bir nöroloji uzmanının hem de bir psikiyatristin değerlendirmesini öneririm. Bu süreçte sakin bir ortam, düzenli rutinler ve sabırlı bir yaklaşım iyileşmeye katkı sağlar.

Saydığınız belirtiler bir bellek değerlendirmesi gerektiriyor ve her iki bölüm de bu konuda yardımcı olabilir. Genellikle ilk adımda nöroloji uzmanı bellek testleri ve görüntülemeyle değerlendirme yapar. Davranış değişiklikleri, depresyon ya da uyku sorunları da eşlik ediyorsa geriatrik psikiyatri değerlendirmesi önemlidir. Bazı hastanelerde bu iki alanın birlikte çalıştığı bellek polikliniklerine de başvurabilirsiniz. Önemli olan başvuruyu geciktirmemek.

Eşyalarını bulamayınca birinin çaldığını düşünmek bellek sorunlarında ve demansın bazı evrelerinde sık görülen bir belirtidir. Anneniz bunu bilerek yapmıyor. Eşyayı nereye koyduğunu hatırlamadığı için zihni bir açıklama üretiyor. Onunla tartışmak yerine "Gel, birlikte arayalım" demek gerginliği azaltır. Aile olarak bu durumu birlikte anlamanız önemli. Bir nöroloji uzmanı ya da geriatrik psikiyatrist değerlendirmesi mutlaka yapılmalı.

Geceleri evden çıkmaya çalışmak Alzheimer'da sık görülür ve ciddi bir güvenlik riski taşır. Kapılara ek kilit ya da alarm takmak, babanıza adının ve telefon numaranızın yazılı olduğu bir bileklik taktırmak ve komşuları bilgilendirmek önemli önlemler. Gün içinde aktif kalması ve gündüz uzun uyumaması geceleri daha sakin olmasına yardım eder. Gece huzursuzluğunu doktoruyla da mutlaka konuşun. Kaybolursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Evet, dikkat eksikliği yetişkinlerde de görülür ve 38 yaşında tanı konması mümkündür. Çocuğunuz tanı alırken kendinizi fark etmeniz de sık rastlanan bir durum, çünkü dikkat eksikliğinde genetik etki güçlüdür. Değerlendirmede çocukluğunuza ait bilgiler, örneğin eski karneler ve öğretmen yorumları faydalı olur. Bir psikiyatristle görüşmenizi öneririm. Tanı konursa hem iş hem aile hayatınızda belirgin bir rahatlama sağlanabilir.

Kısa süre içinde aynı soruyu tekrar sormak, ocağı açık unutmak ve ilaçları hatırlamamak bellekle ilgili bir sorunun işaretleri olabilir ve mutlaka değerlendirilmelidir. Bu belirtilerin vitamin eksikliği ya da tiroit sorunları gibi tedavi edilebilir nedenleri de olabilir. Bir nöroloji uzmanına ya da geriatrik psikiyatriste başvurmanızı öneririm. Bu arada ilaçlar için haftalık ilaç kutusu kullanmak ve ocak için güvenlik önlemi almak önemli.

Sürekli ertelemek, unutmak ve işleri bitirememek her zaman tembellikten kaynaklanmaz. Dikkat eksikliği, kaygı ya da depresyon da dışarıdan benzer görünebilir. Kendinize "tembelim" demek motivasyonunuzu daha da azaltır. İşleri çok küçük adımlara bölmek, hatırlatıcılar kullanmak ve bitirdiğiniz her işi işaretlemek yardımcı olabilir. Bu durum çocukluğunuzdan beri devam ediyorsa altında yatan nedeni bir psikiyatrist değerlendirmesiyle anlamanızı öneririm.

Bunu fark etmeniz ve değiştirmek istemeniz çözümün en önemli adımı. Öfke kontrolü öğrenilebilen bir beceridir. Öfkenizin yükseldiğini hissettiğinizde ortamdan birkaç dakika uzaklaşmak, eve girmeden önce kısa bir mola vermek işe yarar. Çocuklarınızdan "Bağırdım, bu doğru değildi" diyerek özür dilemek de aranızdaki güveni onarır. Bir psikolog ya da psikiyatristle öfkenin altındaki stresi birlikte ele almak kalıcı bir değişim sağlar.

Çocuklar evden ayrıldıktan sonra yaşanan boşluk duygusu çok yaygındır ve hayatınızın yeni bir dönemine geçtiğinizi gösterir. Kendinizi gereksiz hissetmeniz, uzun yıllar enerjinizi ailenize vermiş olmanızdan kaynaklanıyor. Şimdi kendinize zaman ayırma fırsatı var: bir kurs, bir dernek ya da düzenli arkadaş buluşmaları iyi gelebilir. Yalnızlık uzun süre devam ediyor ve keyifsizlik artıyorsa bir psikiyatristle görüşmenizi öneririm.

Fark ettikleriniz bulimiyayla uyumlu olabilir. Bu, erken müdahaleyle iyi sonuç alınan bir durum. Kardeşinizle konuşurken yemek ya da kilo üzerinden değil, onu ne kadar önemsediğiniz üzerinden başlayın. Bu hastalığın merkezinde utanç vardır, bu yüzden suçlayan her söz onu daha çok saklamaya iter. Aileye söyleme konusunda önce onunla konuşup birlikte karar verin. Bir psikiyatrist değerlendirmesi gerekir. Bayılma ya da çarpıntı olursa hemen doktora başvurun.

Anlattıklarınız ciddi ve hızla değerlendirilmesi gereken belirtiler. Bu tür durumlarda erken başlanan tedavi çok daha iyi sonuç verir. Kardeşinizin söylediklerini tartışmayın, "saçmalıyorsun" demekten kaçının. "Bunlar seni çok korkutuyor olmalı" gibi duygusunu anlayan bir dil güven oluşturur. En kısa sürede bir psikiyatriste ulaşmanızı öneririm. Kendine ya da başkalarına zarar verme riski görürseniz hemen 112'yi arayın.

Bir kelimenin dilin ucunda kalması yaşla birlikte artabilir ve tek başına demans belirtisi değildir. Ancak isimleri karıştırmaya başladığınız ve ailenizde demans öyküsü olduğu için bir değerlendirme yaptırmak içinizi rahatlatacaktır. Bir nöroloji uzmanı ya da geriatrik psikiyatrist basit testlerle durumu netleştirebilir. Bu arada okumak, bulmaca çözmek, sosyal hayatın içinde kalmak ve düzenli yürüyüş yapmak beyin sağlığı için faydalıdır.

Bir haftadır uyumadan enerjik olmak, hızlı konuşmak, aşırı harcama yapmak ve büyük planlar kurmak bipolar bozukluğu akla getiriyor, özellikle öncesinde depresif bir dönem yaşandıysa. Kişi bu dönemde kendini çok iyi hissettiği için yardım istemeyebilir. En kısa sürede bir psikiyatriste görünmesi gerekiyor. Mümkünse kredi kartı gibi büyük maddi riskleri geçici olarak sınırlayın. Kendini ya da başkalarını tehlikeye atacak davranışlar olursa 112'yi arayın.

Gözlüğü nereye koyduğunu ya da odaya neden girdiğini unutmak yaşla birlikte sık görülür ve çoğu zaman Alzheimer anlamına gelmez. Asıl dikkat edilmesi gereken, günlük işlerin aksaması, yolların karıştırılması ya da aynı soruların sık sık tekrarlanmasıdır. Endişelenmeniz çok doğal. İçinizi rahatlatmak için bir nöroloji uzmanına ya da geriatrik psikiyatriste gidip basit bellek testleri yaptırabilirsiniz. Erken değerlendirme her zaman avantajdır.

Sivilce sıkma alışkanlığını bırakmak için önce bu davranışın ne zaman ve hangi duygu içindeyken başladığını fark etmek, ardından ellerinizi meşgul eden karşıt bir hareket geliştirmek gerekir. Davranış sık, kontrol dışı ve yara bırakacak düzeydeyse dermatilomani olabilir; bu durumda davranışçı terapi güçlü kanıta sahip bir yoldur.

Sivilceyi sıkmak kısa bir rahatlama sağlar; gerginlik, can sıkıntısı ya da "pürüzü düzeltme" isteği bir anlığına azalır. Beyin bu rahatlamayı ödül olarak kaydeder ve davranış zamanla otomatik hâle gelir. Kişi çoğu zaman ayna karşısında ya da telefonla uğraşırken farkında olmadan başlar.

Hayal kurmak herkeste görülen, çoğu zaman yararlı bir zihinsel etkinliktir. Hayaller saatlerce sürüyor, bırakılamıyor ve iş, ders ya da ilişkileri aksatıyorsa maladaptif hayal kurma denilen bir sorundan söz edilebilir. Aşırı hayal kurma yalnızlık, kaygı, depresyon ya da dikkat eksikliğiyle birlikte görülebilir.

Normal hayal kurma kısa sürer, isteğinizle başlar ve biter; plan yapmaya, yaratıcılığa ve dinlenmeye katkı sağlar. Sorun olan hayal kurmada hayaller ayrıntılı hikâyeler hâlinde günlerce sürer, kişi onlara ayırdığı zamanı kontrol edemez ve sonrasında suçluluk duyar.

Psikiyatride zorunlu yatış için kanunda belirli bir gün sayısı yoktur. Kişi, ruhsal hastalığı nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu ve başka yolla korunamadığı sürece hastanede tutulabilir; tehlike ortadan kalkınca taburculuk planlanır. Pratikte yatışların çoğu birkaç gün ile birkaç hafta sürer. Süreç yasal güvencelere ve yargı denetimine tabidir.

Zorunlu, yani kişinin isteği dışındaki yatış; ağır ruhsal hastalık nedeniyle kişinin kendi güvenliğini ya da başkalarının güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye attığı ve onay verecek durumda olmadığı istisnai durumlar için öngörülür. Türk Medeni Kanunu, kişisel korunması başka şekilde sağlanamayan kişilerin uygun bir kuruma yerleştirilmesini koruma amaçlı özgürlüğün kısıtlanması başlığı altında düzenler.

Hayır, psikolojiden psikiyatriye doğrudan geçiş yoktur. Psikiyatri bir tıp uzmanlık dalıdır; psikiyatrist olmak için önce 6 yıllık tıp fakültesini bitirip hekim olmak, ardından tıpta uzmanlık sınavıyla psikiyatri uzmanlık eğitimine girmek gerekir. Psikoloji mezunu biri psikiyatrist olmak isterse tıp fakültesine yeniden başlaması gerekir.

Psikiyatrist, tanı koyma ve ilaç yazma yetkisi olan bir hekimdir. Bu yetki tıp eğitimine ve hekimlik mesleğine dayanır. Psikiyatri uzmanlık eğitimi de ancak tıp fakültesi mezunlarının girebildiği bir uzmanlık eğitimidir. Psikoloji eğitimi değerli ve kapsamlı olsa da tıp eğitiminin yerini tutmaz.

Türkiye’de psikolog olmak için 4 yıllık psikoloji lisans programını bitirmek gerekir. Klinik alanda çalışmak, yani terapi yapmak ve psikolojik değerlendirme yürütmek isteyenler ise lisansın ardından genellikle 2–3 yıllık klinik psikoloji yüksek lisansı yapar; buna ek olarak süpervizyon eşliğinde terapi eğitimleri alır.

Klinik psikologların görev tanımı ilgili sağlık mevzuatında yer alır.

Psikiyatri; depresyon, kaygı bozuklukları, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk, şizofreni, dikkat eksikliği, uyku sorunları, bağımlılık ve yeme bozuklukları gibi ruhsal hastalıklara bakan tıp dalıdır. Psikiyatrist bu hastalıkların tanısını koyar, ilaç tedavisini yürütür, gerekirse terapi yapar ve sağlık raporu düzenler.

Ruhsal bozukluklar dünyada çok yaygındır ve büyük bölümü tedavi edilebilir. Erken başvuru, tedavinin daha kısa sürmesine ve günlük hayatın daha az etkilenmesine yardım eder.

Psikiyatri yatışı genellikle kişinin kendine ya da başkasına zarar verme riski yüksek olduğunda, ağır depresyon, mani ya da psikoz nedeniyle güvenliği tehlikeye girdiğinde, kişi kendine bakamaz hâle geldiğinde veya ayakta tedaviyle düzelmeyen ağır tablolarda önerilir. Yatış süresi kişiye göre değişir; çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta arasındadır.

Yatışların çoğu kişinin kendi onayıyla yapılan gönüllü yatışlardır. Kişinin kendisi ya da başkaları için ağır tehlike oluşturduğu ve onay veremediği durumlarda ise kişisel özgürlüğün koruma amacıyla kısıtlanmasına ilişkin yasal hükümler uygulanabilir; bu süreç yasal güvencelere ve yargı denetimine tabidir.

En sık görülen psikiyatrik rahatsızlıklar depresyon, kaygı bozuklukları (yaygın kaygı, panik bozukluk, sosyal kaygı, fobiler), obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu, yeme bozuklukları, uyku bozuklukları ve madde kullanım bozukluklarıdır.

Bu sınıflandırma, uluslararası tanı sistemlerinde kullanılan gruplara dayanır.

İki haftadan uzun süren keyifsizlik ya da isteksizlik, kontrol edilemeyen kaygı ve panik atakları, belirgin uyku ve iştah bozukluğu, takıntılı düşünceler, gerçek dışı algılar, aşırı hareketlilik ve dikkat sorunları ya da alkol ve madde kullanımında kontrol kaybı yaşayan herkes psikiyatriye başvurabilir. Belirtiler günlük hayatı, işi ya da ilişkileri zorluyorsa başvurmak için beklemeye gerek yoktur.

Belirtiler ağırsa, ilaç tedavisi gerekebilecek düzeydeyse ya da bedensel bir nedenin araştırılması gerekiyorsa psikiyatristle başlamak daha doğrudur. Orta ve ağır depresyonda ilaç ve terapinin birlikte kullanılması önerilir. Hafif yakınmalarda ise doğrudan bir psikologla da başlanabilir.

İkisi de insan zihnini ve davranışını konu alır, ancak farklı disiplinlerdir: eğitimleri, yöntemleri ve yetkileri ayrıdır.

Psikiyatri, tıbbın bir uzmanlık dalıdır. Psikiyatrist önce tıp fakültesini bitirir, ardından psikiyatri uzmanlık eğitimini tamamlar. Hastalıkları tanıma, tetkik isteme, ilaç tedavisi başlatma ve yönetme yetkisi vardır. Ruh sağlığı belirtilerinin bedensel bir nedenden (tiroit hastalığı, kansızlık, vitamin eksikliği, bir ilacın yan etkisi gibi) kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirecek kişi psikiyatristtir. Alt dalları arasında çocuk ve ergen psikiyatrisi ayrı bir uzmanlık alanı olarak yer alır; ayrıca bağımlılık, geriatrik psikiyatri, adli psikiyatri gibi ilgi alanları bulunur.

Evet, işe yarıyor; ama ne için işe yaradığını doğru anlamak önemli. Testler tek başına tanı koymaz. Hekim ya da uzman için bir ölçüm aracıdır; tıpkı ateş ölçmenin tanı koymaması ama değerli bilgi vermesi gibi.

Testler ne işe yarar? Belirtilerin şiddetini sayısal olarak ortaya koyar, bu da hem başlangıç durumunu belgelemeyi hem de tedavi sırasındaki değişimi izlemeyi sağlar. Görüşmede dile getirilmeyen alanları açığa çıkarır. Ayırıcı tanıya katkıda bulunur. Bilişsel işlevleri (dikkat, bellek, yürütücü işlevler) nesnel olarak ölçer. Çocuklarda gelişimsel düzeyi değerlendirir ve okul yerleştirme ya da destek planlaması için veri sağlar.

Yeme bozuklukları, yemekle ve bedenle kurulan ilişkinin kişinin sağlığını ve yaşamını bozacak düzeye gelmesidir. Diyet yapmakla arasındaki sınırı belirlemek için bakılması gereken birkaç işaret var.

Genel uyarı işaretleri şunlardır:

Şizofreni, düşünce, algı, duygu ve davranışı etkileyen bir ruhsal hastalıktır. En yaygın yanlış inançla başlayalım: şizofreni "çift kişilik" demek değildir; bu tamamen farklı bir tablodur. Bir başka yanlış inanç da bu hastalıkla yaşayan kişilerin tehlikeli olduğudur; araştırmalar, şizofreniyle yaşayan kişilerin şiddet uygulamaktan çok, şiddete maruz kalma riskinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Belirtiler üç grupta toplanır.

rüyaların bir işlevi var, ama rüya yorumu kitaplarının iddia ettiği türden sabit bir "anlam sözlüğü" yok.

Önce bilimin ne dediğine bakalım. Rüyaların çoğu, uykunun hızlı göz hareketi evresinde görülür. Bu evrede beyin oldukça etkindir ve gün içinde edinilen bilgilerin işlenmesi, duyguların düzenlenmesi ve belleğin pekiştirilmesiyle ilgili süreçler yürür. Birçok araştırmacı rüyayı, bu işleme sürecinin yan ürünü olarak değerlendirir.