Çocuk ve Ergen Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anlattığın şey tik olabilir. Tikler senin isteyerek yaptığın şeyler değil, bu yüzden tutmaya çalışınca daha çok yapmak istemen çok normal. Birçok çocukta tikler zamanla azalır ve kaybolur. Heyecanlandığında ya da yorulduğunda artabilirler. Bunu annene ve babana anlatırsan bir doktorla konuşabilirsiniz. Arkadaşlarının taklit etmesi seni üzüyorsa öğretmenine söyleyebilirsin. Bu senin suçun değil.

Parmak emme çoğu çocukta kendini sakinleştirme yoludur ve genellikle okul öncesi dönemde kendiliğinden azalır. 5 yaşında hâlâ devam etmesi diş yapısı açısından önemli. Biber sürmek ya da azarlamak yerine emmediği zamanları fark edip övmek ve ellerini meşgul edecek etkinlikler önermek daha etkilidir. Uykuda yumuşak bir oyuncak ya da eldiven yardımcı olabilir. Kaygılı dönemlerde arttığını görürseniz bir çocuk psikoloğuyla görüşmek faydalı olur.

Yaşadığın şey senin suçun değil. Suç, fotoğrafı izinsiz paylaşan kişiye ait. Şu an çok utanç ve korku hissetmen çok anlaşılır, ama bunu tek başına taşımak zorunda değilsin. Ailene, rehber öğretmenine ya da güvendiğin bir yetişkine anlat. Paylaşımların ekran görüntülerini al ve platforma şikâyet et. Bu tür paylaşımlar suç oluşturabileceği için polise ya da savcılığa başvurulabilir. Kendini çok çaresiz hissediyorsan bir psikiyatristle konuş, ölüm düşüncelerin olursa hemen 112'yi ara.

Hayır, kesinlikle aptal değilsin. Matematikte iyi olman da bunu gösteriyor. Bazı çocukların beyni harfleri ve kelimeleri farklı işler, bu yüzden okumak onlar için daha zor olur. Buna öğrenme güçlüğü denir ve doğru destekle çok gelişebilir. Bunu annene ve babana anlatman çok önemli. Bir uzman neden zorlandığını anlayıp sana yardımcı olabilir. Arkadaşlarının gülmesi ise doğru değil, bunu öğretmenine söyleyebilirsin.

Anlattıklarınız çocukluk çağında sık görülen tiklerle uyumlu ve birçok çocukta zamanla azalır. Tikler isteyerek yapılan hareketler değildir. Bu yüzden "yapma" demek ya da dikkat çekmek çoğu zaman tikleri artırır. Stres ve yorgunluk da onları belirginleştirir. En iyisi görmezden gelmek, düzenli uyku ve sakin bir ortam sağlamak. Tikler bir yılı aşarsa, çeşitlenirse ya da oğlunuzu üzüyorsa bir çocuk psikiyatristi veya çocuk nöroloğuyla görüşün.

Hayatını etkileyecek bir kararda sıkışmış hissetmen çok anlaşılır. Ailenin itirazının arkasında çoğu zaman geleceğinle ilgili kaygılar yatar. Onlarla duygudan çok bilgiyle konuşmak işe yarayabilir: bölümün iş olanakları, mezunların yaptıkları işler ve bu bölümü neden istediğin gibi. Okulundaki rehber öğretmen ya da bir kariyer danışmanı ailenle birlikte bir görüşme yapabilir. Bu süreçte yoğun kaygı ve mutsuzluk yaşıyorsan bir psikologla konuşmak da iyi gelir.

İğne korkusu çocuklarda, hatta büyüklerde bile çok yaygın, yani yalnız değilsin. Korkunu annene ve doktoruna söylemen çok iyi olur. İğne sırasında başka bir yere bakmak, sevdiğin bir şarkıyı düşünmek ya da derin nefes alıp yavaşça vermek işe yarar. Bazen doktor acıyı azaltan bir krem de önerebilir. Bu korku seni çok zorluyorsa ailen bir çocuk psikoloğuyla konuşmana yardım edebilir, korkuyu azaltmanın yolları var.

Harfleri karıştırma ve çok yavaş okuma, zeki bir çocukta özgül öğrenme güçlüğünü düşündürebilir. Bu tembellik değildir ve kızınızın zekâsıyla ilgisi yoktur. İkinci sınıf değerlendirme için uygun bir dönem. Bir çocuk ve ergen psikiyatristi tanı sürecini başlatabilir. Tanı konursa Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) aracılığıyla okulda eğitim desteği alınabilir. Bu süreçte kızınızı başkalarıyla kıyaslamamak özgüvenini korumak için çok önemli.

2–5 yaş arasında kekemeliğe benzer akıcılık sorunları oldukça sık görülür ve birçok çocukta kendiliğinden geçer. "Yavaş konuş" demek ya da cümlesini tamamlamak iyi niyetli olsa da çocuğun gerginliğini artırabilir. Onun yerine sabırla ve göz teması kurarak dinleyin, siz de yavaş konuşarak örnek olun. Takılmalar altı ayı geçtiği ve oğlunuz konuşmaktan kaçınmaya başladığı için bir dil ve konuşma terapistine görünmenizi öneririm.

Kaybolan eşyalar, yırtık kıyafetler ve okula gitmek istememek zorbalığın sık görülen işaretleri olabilir. Üstüne gitmek yerine genel bir girişle başlamak konuşmayı kolaylaştırır: "Okulda kötü davranan çocuklar oluyor mu? Benim zamanımda da olurdu." Ne anlatırsa anlatsın onu suçlamadan dinleyin. Okul yönetimiyle ve rehber öğretmenle de mutlaka görüşün. Oğlunuzda kaygı, uyku sorunu ya da içe kapanma varsa bir çocuk psikoloğu destek olabilir.

Hissettiğiniz korku çok anlaşılır. Kızınızı kırmadan konuşmak istemeniz de en doğru yaklaşım. Kendine zarar verme çoğu zaman yoğun duygularla baş etmeye çalışmanın bir yoludur. Kızmadan, sakin bir anda "Kolundakileri gördüm, seni çok seviyorum ve ne yaşadığını anlamak istiyorum" diyebilirsiniz. En kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatristinden randevu alın. Ölmek istediğini söylerse ya da derin bir yara varsa hemen 112'yi arayın.

Ergenlikte odaya çekilmek normal olabilir. Ama sevdiği şeyleri bırakması ve notlarının düşmesi bir arada görüldüğünde depresyonu da akla getirmek gerekir. Sorgulamak yerine yanında olun. Birlikte araba yolculuğu ya da yemek gibi baskısız anlar konuşmayı kolaylaştırır. "Bir şeyim yok" dese de onunla ilgilendiğinizi bilmesi önemli. İki haftayı aşan bu değişiklikler için bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanızı öneririm.

Öğün atlama, kiloyla ilgili sürekli konuşma ve gözle görülür kilo kaybı bir arada görüldüğünde dikkatli olmak gerekir. Yeme bozuklukları erken fark edildiğinde çok daha iyi tedavi edilir. Konuyu kilo ya da görünüş üzerinden değil, "Son zamanlarda seni üzgün görüyorum" gibi duygular üzerinden açmak savunmayı azaltır. Bir çocuk doktoru bedensel, bir çocuk ve ergen psikiyatristi ruhsal durumu değerlendirmeli. Bayılma ya da belirgin halsizlik varsa beklemeyin.

Kardeş doğduktan sonra büyük çocuğun bebeksi davranışlara dönmesi oldukça yaygındır ve genellikle geçicidir. Oğlunuz aslında "Beni de görün" diyor. Her gün sadece onunla geçireceğiniz 15–20 dakikalık özel bir zaman ayırmak, abi oluşunu övmek ve geri dönüşleri cezalandırmamak çok işe yarar. Kardeşine sert davrandığında ise sakin ama net sınırlar koyun. Birkaç ay içinde düzelmezse bir çocuk psikoloğuyla görüşebilirsiniz.

Kaygıya yatkınlıkta genetik bir etki olabilir. Ama çocuklar kaygıyla nasıl baş edileceğini büyük ölçüde ebeveynlerini izleyerek öğrenir. Bu aslında iyi bir haber, çünkü sizin örneğiniz değişebilir. Oğlunuzun endişelerini küçümsemeden dinleyin, ama aynı soruyu tekrar tekrar yanıtlayarak kaygıyı da beslemeyin. "Bu korkutucu geliyor ama güvendeyiz" gibi sakin cümleler işe yarar. Kendi kaygınız için destek almak da ikinize birden iyi gelir.

Boşanmanın ardından içe kapanma çocuklarda sık görülür. Kızınız yaşadığı değişikliği sindirmeye çalışıyor. "İyiyim" demesine rağmen onu zorlamadan yanında olmanız çok kıymetli. Duygularını konuşabileceği sakin anlar yaratın, babası hakkında olumsuz konuşmaktan kaçının ve iki evde benzer rutinler kurmaya çalışın. Bu durum aylardır sürüyor ve okulunu ya da arkadaşlıklarını etkiliyorsa bir çocuk psikoloğu veya psikiyatristinden destek almak iyi olur.

Bunu yazman çok cesurca. Senin yaşında altını ıslatan pek çok çocuk var, sadece kimse söylemiyor. Bu senin suçun değil ve çoğu zaman tedavi edilebiliyor. Annene ya da babana anlatırsan bir çocuk doktoruyla birlikte çözüm bulabilirsiniz. Kamp için de ailen ve öğretmenin kimseye belli etmeden yardımcı olabilir, örneğin özel iç çamaşırlarıyla. Kampa gitmekten vazgeçmek zorunda değilsin.

Tırnak yeme çoğu zaman gerginlikle ya da sıkıntıyla baş etmenin bir yoludur. Ders ve televizyon sırasında artması da bunu gösteriyor. Uyarmak ve cezalandırmak genelde davranışı artırır. Bunun yerine ellerini meşgul edecek bir stres topu ya da oyun hamuru vermek, kaygılandığı anları birlikte fark etmek daha çok işe yarar. Parmakları sık kanıyorsa ya da başka kaygı belirtileri de varsa bir çocuk psikoloğu veya psikiyatristiyle görüşmek faydalı olur.

Utangaç olmak bir kusur değil, birçok insan senin gibi hissediyor. Küçük adımlarla bu duygu gerçekten azalabilir. Önce sadece cevabından çok emin olduğun bir soruda parmak kaldırmayı dene. Evde ailenin önünde ya da aynanın karşısında yüksek sesle konuşma alıştırması yapmak da işe yarar. Yaptığın her küçük denemede kendini tebrik et. Bu korku seni çok zorluyorsa ailen bir çocuk psikoloğundan destek almanı sağlayabilir.

Bu belirtileri fark edip araştırmanız çok iyi, erken değerlendirme her zaman avantajdır. Adına dönmemek, göz temasında zorlanmak ve oyuncakları dizmek tek başına tanı koydurmaz, ama mutlaka bir uzmanın görmesi gereken işaretlerdir. Akrabaların "bekle" demesi sizi yavaşlatmasın. Bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurabilirsiniz. Sonuç ne olursa olsun, erken yaşta başlanan destek çocuğun gelişimine en çok katkı sağlayan şeydir.

Bunu ilk kez birine yazman çok önemli ve cesur bir adım. Kendine zarar verme isteği, çok yoğun duygularla baş etmeye çalışmanın bir yolu olabilir ve bunun için yardım almak mümkün. Ailene söylemek zor geliyorsa önce rehber öğretmenine ya da güvendiğin bir yetişkine anlatabilirsin. Bir psikiyatrist bu duygularla baş etmen için sana gerçekten yardım edebilir. Kendini şu an tehlikede hissediyorsan hemen 112'yi ara.

Hayır, kesinlikle aptal değilsin. Dinlemek isteyip de aklının başka yere gitmesi birçok çocuğun yaşadığı bir şey. Bazen dikkatle ilgili bir zorluk olabilir ve bu senin suçun değil. Öğretmeninden ön sıralarda oturmayı istemek ve ödevlerini bir deftere yazmak işine yarayabilir. Bunu annene ve babana anlatman çok iyi olur. Gerekirse bir çocuk psikiyatristi bunun nedenini bulmana ve işini kolaylaştırmana yardım eder.

İçinizdeki huzursuzluğa kulak vermeniz çok değerli. İki yaşında çocukların genellikle 50 civarında kelime kullanması ve iki kelimeyi birleştirmeye başlaması beklenir. Oğlunuzun söyleneni anlaması ve işaretle iletişim kurması olumlu, ama beklemek yerine değerlendirme yaptırmak daha doğru olur. İlk adımda bir işitme testi, ardından çocuk psikiyatristi ya da gelişimsel pediatri değerlendirmesi öneririm. Gerekirse erken başlanan dil terapisi çok iyi sonuç verir.

Görünüşündeki bir ayrıntıya bu kadar odaklanmak, saatlerce aynaya bakmak ve bu yüzden planları iptal etmek seni çok yoruyor olmalı. Bu durum bazen beden algısıyla ilgili bir zorluk olabilir ve tedavi edilebilir. Çevrendekilerin "abartıyorsun" demesinin seni rahatlatmaması senin suçun değil. Estetik bir müdahale düşünmeden önce bir psikiyatristle görüşmeni öneririm. Doğru destekle bu düşünceler çok daha yönetilebilir hâle gelir.

Dışlanmak çok acı veren bir şey ve hissettiklerin çok anlaşılır. Bu, sevilmeyecek biri olduğun anlamına gelmez. Bazen gruplar dışarıya kapalı olur ve bunu değiştirmek zaman alır. Sınıfta seninle benzer şeyleri seven bir ya da iki kişiyle tanışmayı denemek daha kolay olabilir. Bu üzüntüyü annene ya da rehber öğretmenine anlatman çok önemli. Onları üzmemek için saklaman gerekmiyor, sana yardım etmek isterler.

Oğlunuzun yaşadığı tablo sınav kaygısıyla uyumlu görünüyor. İyi haber şu ki sınav kaygısı tedavi edilebilir. Evde "daha çok çalış" baskısından kaçınmak ve sonuç yerine emeği takdir etmek çok işe yarar. Nefes egzersizleri, düzenli uyku ve denemeleri gerçek sınav koşullarında çözmek de yardımcı olur. Bayılacak gibi olmak yoğun bir belirti olduğu için bir psikolog ya da psikiyatristten destek almasını öneririm. Birkaç seans bile fark yaratabilir.

Dört yaşında öfke nöbetleri gelişimin bir parçasıdır, çünkü çocuk duygusunu henüz kelimelerle anlatamaz. Kriz anında kısa ve sakin kalın, güvenliği sağlayın, uzun açıklamalardan kaçının. Sakinleştikten sonra "Çok kızdın, istediğin olmadı" diyerek duygusunu adlandırın. Ancak krizlerin uzaması ve vurmanın artması dikkat gerektirir. Nöbetler sık sık 15 dakikayı aşıyorsa ya da günlük hayatı bozuyorsa bir çocuk psikiyatristiyle görüşmenizi öneririm.

Çocukluktan beri dalgın olman ve bugün de odaklanmakta zorlanman dikkat eksikliğini düşündürebilir, ama bunu ancak bir uzman değerlendirebilir. Dikkat eksikliğine yetişkinlikte de tanı konabilir ve tedavi edilebilir. Bu arada 25 dakika çalışıp 5 dakika mola verdiğin bir düzen kurmak ve telefonu başka bir odada bırakmak yardımcı olabilir. Psikiyatriste giderken eski karnelerini ya da öğretmen notlarını götürmen değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Annenle babanın kavga etmesinden korkman çok anlaşılır bir duygu. Bilmeni istediğim önemli bir şey var: Yetişkinlerin kavgaları senin yüzünden değil. Kavga sırasında odana gidip sevdiğin bir şeyle ilgilenmen iyi bir fikir. Uygun bir zamanda annene ya da babana "Kavga edince çok korkuyorum" diyebilirsin. Okulundaki rehber öğretmen de seni dinleyebilir. Evde biri zarar görüyorsa 112'yi arayabilirsin.

Ergenlikte ebeveynle arasına mesafe koymak gelişimin doğal bir parçasıdır, bu kızınızın sizi sevmediği anlamına gelmez. Doğrudan soru sormak yerine birlikte bir şey yapmak konuşmayı kendiliğinden başlatır: araba yolculuğu, yürüyüş ya da sevdiği bir dizi gibi. Bir şey anlattığında hemen nasihat vermek yerine sadece dinleyin. Kapınızın açık olduğunu bilmesi yeterli. Bu mesafeye belirgin mutsuzluk ya da içe kapanma eşlik ediyorsa bir uzmana danışabilirsiniz.