Takıntılarım yüzünden elimi sürekli yıkıyorum, cildim tahriş oldu?

Döngü nasıl işler?

Döngü şöyle işler. Bulaşma düşüncesi gelir: "Ellerim kirli, hastalanacağım ya da sevdiklerime bulaştıracağım." Bu düşünce yoğun kaygı ve tiksinti üretir. Yıkarsınız. Rahatlarsınız. Beyin "yıkadığım için kurtuldum" bilgisini kaydeder ve bir sonraki sefer istek daha güçlü gelir. Ayrıca yıkama biçimi zamanla ritüelleşir: belirli bir süre, belirli bir sıra, belirli sayıda tekrar; ritüel bozulursa baştan başlanır.

Olağan hijyen mi, takıntı mı?

Önemli bir ayrım: olağan hijyen ile takıntı farklıdır. Olağan el yıkama belirli durumlarda yapılır, kısa sürer ve kaygıyla yönetilmez. Takıntıda ise yıkama saatler alabilir, cilt zarar görür, günlük yaşam aksar ve yapmadığında dayanılmaz kaygı ortaya çıkar.

Tedavinin temeli

Tedavinin temeli maruz bırakma ve tepki önlemedir. Mantığı şudur: kaygı yaratan şeye dokunup yıkamayı ertelemek ve kaygının kendiliğinden düştüğünü deneyimlemek.

Basamak listesi hazırlanarak yapılır. Örnek bir sıralama: kendi kapı kolunuza dokunup on dakika yıkamamak, sonra yirmi dakika, sonra bir saat; ardından dışarıda bir korkuluğa dokunup yıkamayı ertelemek; sonra toplu taşımada tutunmak; sonra bir kapı kolunu tuttuktan sonra yıkamadan yemek yemek. Her basamakta kaygı belirgin biçimde düşene kadar beklenir ve basamak birkaç kez tekrarlanır.

Bu çalışmanın bir uzman eşliğinde planlanması önemlidir; hem basamakların doğru sıralanması hem de sürecin sürdürülebilmesi için.

Gizli ritüeller ve yıkama kuralları

Gizli ritüelleri de bırakmak gerekir. Bunlara "sessiz kaçınmalar" diyebiliriz: mendille kapı açmak, dirsekle düğmeye basmak, kolonya kullanmak, başkasına "bu temiz mi?" diye sormak, kıyafetleri eve girer girmez yıkamak, belirli yerlere hiç oturmamak. Bunlar sürdüğü sürece maruz bırakma tam olarak işlemez.

Yıkama kurallarını somutlaştırın. Bir uzmanla birlikte makul bir ölçüt belirleyin: örneğin yemekten önce ve tuvaletten sonra, yirmi saniye, bir kez. Bu ölçütün dışına çıkmamak, kademeli olarak hedeflenir.

Cildinizin bakımı

Cildinizin bakımını ihmal etmeyin. Sıcak su yerine ılık su kullanın, sert ve antibakteriyel sabunlar yerine nemlendirici içerikli ürünleri tercih edin, her yıkamadan sonra nemlendirici sürün. Çatlak ve yara varsa bir cilt hekimine başvurun; açık yaralar hem enfeksiyon riski taşır hem de bulaşma kaygısını besleyerek döngüyü hızlandırır.

Aileye not

Aileye not: yakınların "temiz, endişelenme" diye güvence vermesi ya da ritüellere katılması (örneğin onun yerine kapıyı açmak) tabloyu sürdürür. Bunu sevgiyle ama kararlı biçimde azaltmak, tedavinin parçasıdır. Uzman genellikle aileye de ayrı bir yönerge verir.

Tedavi tarafında bilişsel davranışçı terapi ilk sıradadır ve bu tabloda etkinliği yüksektir. Gerekli görülürse hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi eklenir; ilaç ve terapi birlikte yürütüldüğünde sonuç daha iyi olur.

Ne zaman başvurmalı?

Şu durumlarda gecikmeden başvurun:

• Yıkama günde bir saatten fazla zaman alıyorsa
• Cildiniz zarar gördüyse
• Evden çıkamıyor ya da işe geç kalıyorsanız
• Yakınlarınızı ritüellere dâhil ediyorsanız
• Kaçındığınız yerlerin sayısı artıyorsa
• Çökkünlük ve umutsuzluk eklendiyse