Toplum içinde yemek yiyemiyorum, terliyorum, bu sosyal fobi mi?

Bedensel belirtiler

Bedensel belirtiler bu tabloda çok belirgindir: terleme, yüz kızarması, ellerde titreme, ses titremesi, ağız kuruluğu, kalp çarpıntısı, mide bulantısı. En zorlayıcı kısım ise şudur: kişi bu belirtilerin görüleceğinden korkar, bu korku belirtileri artırır ve döngü kurulur. Elin titreyeceğinden korkan biri, çatalı tutarken daha çok titrer.

Utangaçlıktan farkı

Utangaçlıktan farkı nedir? Utangaçlık yaygındır ve işlevi bozmaz. Sosyal kaygı bozukluğunda ise kişi durumlardan kaçınmaya başlar: yemekli davetlere gitmez, iş yemeklerini reddeder, derste söz almaz, telefonu açmaz. Kaçınma arttıkça yaşam alanı daralır ve tablo kendini besler. Ölçüt şudur: kaygı sizi durumlardan uzaklaştırıyorsa ve bu durum altı aydan uzun sürüyorsa, değerlendirilmeye değer.

Neden olur?

Neden olur? Genetik yatkınlık, çocuklukta aşırı eleştirilme ya da aşağılanma deneyimleri, utanç verici tek bir olay, aile içinde benzer örüntüler ve mizaç özellikleri rol oynar. Suçlu aramak yerine, tablonun tedavi edilebilir olduğunu bilmek daha işe yarar.

Tedavi

Tedavide ilk sırada bilişsel davranışçı terapi vardır ve bu tabloda etkisi çok iyidir. Terapi iki şeyi hedefler. Birincisi düşünceler: "elim titrerse herkes bana güler", "rezil olurum" gibi öngörülerin gerçekte ne sıklıkta doğrulandığını sınamak. İkincisi kaçınma: korkulan durumlara kademeli olarak yaklaşmak. Bu yaklaşma bir plan dahilinde, en kolay basamaktan başlanarak yapılır.

Basamak örneği vermek gerekirse: önce evde yakın bir arkadaşla yemek, sonra sakin bir kafede iki kişi, sonra kalabalık bir restoranda, sonra iş yemeği. Her basamak kaygı düşene kadar tekrarlanır. Önemli olan kaçmamak; kaygının kendiliğinden azaldığını deneyimlemek tedavinin özüdür.

Güvenlik davranışlarını da bırakmak gerekir. Bardağı iki elle tutmak, hep aynı kişinin yanına oturmak, göz teması kurmamak, önceden alkol almak, kalabalık yerde arka sıraya geçmek gibi davranışlar kısa vadede rahatlatır ama "ben ancak böyle idare edebilirim" inancını pekiştirir.

İlaç tedavisi de seçenektir. Sosyal kaygı bozukluğunda bazı antidepresanlar etkilidir ve terapiyle birlikte kullanıldığında sonuç daha iyi olur. Ayrıca yalnızca belirli performans durumlarında, bedensel belirtileri azaltmak için kullanılan ilaçlar vardır; bunlar hekim değerlendirmesiyle düşünülür. Alkolü kaygı gidermek için kullanmak ise en riskli yoldur; kısa vadede işe yarar gibi görünür, uzun vadede hem kaygıyı hem bağımlılık riskini artırır.

Günlük düzen ve ilk adım

Günlük düzen de destekler. Kafein titreme ve çarpıntıyı artırır, azaltmak somut fayda sağlar. Uyku düzeni kaygı eşiğini yükseltir. Düzenli egzersiz bedensel uyarılmışlığı azaltır. Nefes çalışmasını her gün yapmak, kritik anda kullanabilmenizi sağlar.

Bugün atabileceğiniz ilk adım: bir liste yapın. Kaçındığınız sosyal durumları yazın ve her birine sıfırdan yüze kaygı puanı verin. En düşük puanlı olanı seçin ve bu hafta bir kez deneyin. Denedikten sonra kaygınızın başlangıçta ve on beş dakika sonra kaç olduğunu not edin. Bu küçük deney, kaygının kendiliğinden düştüğünü size gösterir.

Ne zaman uzmanla görüşmeli?

Şu durumlarda bir uzmanla görüşün:

• Kaçınma iş ya da okul yaşamınızı etkiliyorsa
• Sosyal ilişkileriniz daralıyorsa
• Kaygı için alkol kullanmaya başladıysanız
• Tabloya depresyon belirtileri eklendiyse

Sosyal kaygı bozukluğu tedaviye iyi yanıt verir; ne kadar erken başlanırsa kaçınma o kadar az yerleşir.